Strona g堯wna arrow Znaczenie BPN dla nauki
BPN jako obiekt badawczy Drukuj E-mail

Bia這wieski Park Narodowy chroni najlepiej zachowane lasy nizinne Europy w strefie lasów li軼iastych i mieszanych (boreonemoralnej). S to lasy pochodzenia naturalnego o cechach lasów pierwotnych. Znaczenie Bia這wieskiego Parku Narodowego jako obiektu badawczego polega na:
  • wyj徠kowym stanie zachowania ekosystemów, zw豉szcza le郾ych, które w minimalnym stopniu uleg造 zniekszta販eniu wskutek dzia豉lno軼i cz這wieka. 85 lat ochrony 軼is貫j pozwoli這 na regeneracj skutków dzia豉lno軼i cz這wieka w ubieg造ch okresach;
  • wielkiej wewn皻rznej z這穎no軼i lasów Parku, skomplikowanej struktury przestrzennej oraz du瞠j stabilno軼i w tym odporno軼i na zewn皻rzne wp造wy antropogenne; Zbiorowiska le郾e Parku reprezentuj ca造 zakres fitosocjologicznego zró積icowania, zachowa造 si tu kompleksy przestrzenne, charakterystyczne dla lasów naturalnych tej cz窷ci Europy;
  • skomplikowanej strukturze przestrzennej ekosystemów le郾ych stwarzaj帷ej du膨 ró積orodno嗆 mikro鈔odowisk i nisz ekologicznych, co sprzyja bogactwu flory i fauny. W Parku wyst瘼uj liczne zagro穎ne i rzadkie gatunki ro郵in i zwierz徠, w tym liczne relikty lasu pierwotnego, a tak瞠 siedliska uj皻e w dyrektywie siedliskowej Unii Europejskiej. Nale篡 podkre郵i, 瞠 ekologia wielu gatunków ro郵in, zwierz徠 i grzybów zachowa豉 cechy charakterystyczne dla lasów pierwotnych;
  • utrzymywaniu ochrony 軼is貫j w gównym obiekcie Parku, co stwarza unikatowe mo磧iwo軼i prowadzenia wieloletnich programów badawczych, opartych o sta貫 powierzchnie badawcze i pozwala na 郵edzenie szeregu zjawisk i procesów zachodz帷ych w ekosystemach le郾ych w ci庵u wielu lat;
  • szczególnego po這瞠nia Puszczy Bia這wieskiej przy granicy naturalnego zasi璕u licznych gatunków ro郵in, grzybów i zwierz徠 oraz typów ro郵inno軼i;
  • obecno軼i na terenie Parku ekosystemów, które do 1996 r. by造 poddane gospodarce le郾ej. Nadto Park s御iaduje z lasami Le郾ego Kompleksu Promocyjnego „Puszcza Bia這wieska”, na terenie którego znajduje si 21 rezerwatów o ró積ym charakterze i sposobie ochrony. Stwarza to mo磧iwo嗆 badania przebiegu szeregu procesów i zjawisk w lasach naturalnych, zbli穎nych do lasu pierwotnego, lasach zagospodarowanych, jak te poddanych ochronie w ró積ym stopniu;
  • s御iedztwie z Pa雟twowym Parkiem Narodowym „Bie豉wie窺kaja Puszcza”, obejmuj帷ego ca陰 wschodni cz窷 Puszczy Bia這wieskiej (87 500 ha), co pozwala na prowadzenie bada porównawczych nad zjawiskami i procesami zachodz帷ymi w dwu parkach narodowych o ró積ym sposobie zagospodarowania i ochrony;
  • dobre rozeznanie elementów 鈔odowiska przyrodniczego, szaty ro郵innej oraz flory ro郵in naczyniowych i zarodnikowych jak te fauny w wyniku prawie stuletnich intensywnych bada.
Dr in. Czes豉w Okoów



     Znaczenie Bia這wieskiego Parku Narodowego dla nauki

Pierwsze wzmianki o przyrodzie datuj si na prze這m XVIII i XIX wieku. S to fragmentaryczne notatki i krótkie relacje z wyjazdów do Puszczy Bia這wieskiej. Dotycz one gównie sk豉du gatunkowego ro郵in, wybranych gromad owadów, jak równie 簑brów i danych monograficznych na temat Puszczy. Na prze這mie XIX i XX wieku zosta造 opublikowane stosunkowo dok豉dne informacje o historii puszczy, jak równie opis drzewostanów.
Bardziej szczegó這wa inwentaryzacja flory rozpocz窸a si pod koniec XIX wieku - obejmowa豉 ro郵iny naczyniowe i zarodnikowe. Na pocz徠ku XX wieku prowadzone by造 badania dotycz帷e biologii i ekologii 簑bra, poniewa gatunek by uwa瘸ny za zagro穎ny wygini璚iem. W 1921 roku powsta這 le郾ictwo, które zosta這 wydzielone z gospodarki le郾ej. To zapocz徠kowa這 systematyczn i bardziej intensywn inwentaryzacj poszczególnych grup organizmów tworz帷 podstawy dla bada nad ekologi.
Pierwszy Dyrektor Rezerwatu, przekszta販onego w 1932 roku w park narodowy, prof. J. Paczoski bada ró積orodno嗆 i sk豉d ro郵inno軼i le郾ej oraz stworzy podstaw dla nowej ga喚zi nauki nazywanej fitosocjologi. Wyniki jego obserwacji stworzy造 podstaw dla nowoczesnej klasyfikacji typów lasów. Opublikowa monografi „Lasy Bia這wie篡”. Inny Dyrektor parku, prof. J.J. Karpi雟ki, skoncentrowa swoje badania nad faun i ekologi kornika, który wed逝g powszechnie panuj帷ego przekonania, jest jedn z gównych si nap璠owych zmian w naturalnym ekosystemie le郾ym. W 1936 roku zosta造 za這穎ne pierwsze sta貫 powierzchnie badawcze, na których monitorowane by造 zmiany struktury przestrzennej i sk豉du gatunkowego. Pod koniec lat 40-ch XX wieku prof. A. Dehnel opisa zjawisko zmian parametrów szkieletów ryjówek jako rezultat sezonowych zmian klimatu. Prowadzono tu badania produktywno軼i zbiorowisk le郾ych i wtórnej produktywno軼i ma造ch ssaków.
Obecnie prowadzonych jest oko這 70 projektów badawczych rocznie, a wi瘯szo嗆 z nich to projekty d逝goterminowe.
Od ponad 10 lat istnieje sie schematycznie rozmieszczonych powierzchni badawczych, na których prowadzona jest szczegó這wa inwentaryzacja wszystkich stoj帷ych drzew, zarówno martwych jak i 篡wych, pomiary powalonych drzew. Wyniki w porównaniu z danymi uzyskanymi podczas inwentaryzacji w latach 50-ch i 90-ch XX wieku pokazuj gówne zmiany w sk豉dzie procentowych gatunków w drzewostanach. Wiemy, 瞠 鈍ierk zajmowa ponad 25% powierzchni w puszczy, w latach 90-ch – 16,6%, a obecnie waha si mi璠zy 5 – 8%. Procent powierzchni d瑿u pozostaje na tym samym poziomie 19%. Inne gatunki, takie jak lipa i grab, zwi瘯szaj procent powierzchni do 30%. Zmniejszaj帷y si udzia 鈍ierka jest bezpo鈔ednio spowodowany przez intensywniejsze i cz瘰te gradacje kornika. Jednak koniecznie nale篡 mie na uwadze, 瞠 gradacje kornika s czynnikiem wtórnym, poniewa kornik atakuje drzewa, które s ju os豉bione przez inne czynniki, takie jak d逝gie okresy suszy, silne wiatry, które 豉mi lub powalaj drzewa, wysokie temperatury lub obni瘸nie si poziomu wód gruntowych.
Sta造 monitoring poziomu wód gruntowych prowadzony od po這wy lat 80-ch wykaza, 瞠 poziom wód gruntowych systematycznie spada. W siedliskach bagiennych spad on o kilkana軼ie centymetrów, podczas gdy w siedliskach 鈍ie篡ch i wilgotnych spad o 40 cm. Dynamika poziomu wód gruntowych w Puszczy Bia這wieskiej jest kszta速owana gównie przez ilo嗆 i roczny rozk豉d opadów atmosferycznych, jak równie przez temperatur powietrza, która wp造wa na intensywno嗆 parowania. Analiza opadów atmosferycznych w trakcie ostatnich czterech dekad nie wykaza豉 znacznych zmian, ale temperatura podczas pierwszej po這wy roku wzros豉 o 2,7ºC. To doprowadzi這 do zmian w fenologii. Od 1964 roku, na obszarze ochrony 軼is貫j, monitorowane by造 daty zakwitania wybranych gatunków ro郵in. Analiza obserwacji wykaza豉, 瞠 wi瘯szo嗆 gatunków kwitn帷ych wiosn rozkwita od 12 do 14 dni wcze郾iej ni pó wieku temu. Zmiany klimatyczne, w szczególno軼i rozk豉d temperatur i opadów atmosferycznych, wp造waj na intensywno嗆 wykorzystywania poszczególnych typów siedlisk le郾ych przez 簑bry. W suchych latach zwierz皻a cz窷ciej s obserwowane w olsach, podczas gdy w latach mokrych wzrasta wykorzystanie drzewostanów iglastych. Podejrzewa si równie, 瞠 wysoka 鄉iertelno嗆 skrzeku p豉zów, do 80% zarodków, obserwowana w ostatnich latach jest skutkiem zmian klimatycznych.
Ponad 30 lat temu za這穎no powierzchnie badawcze na opuszczonych 陰kach, granicz帷ych z obszarem ochrony 軼is貫j. Zaobserwowano przestrzenn dynamik populacji i zmiany w sk豉dzie gatunkowym zbiorowisk ro郵innych. To doprowadzi這 do opisania mechanizmu sukcesji i ró積ych dróg powrotu lasu do dolin rzek, sk康 zosta on usuni皻y dwa wieki wcze郾iej.
Istnieje kilka sta造ch powierzchni badawczych wykorzystywanych przez ornitologów od ponad 35 lat. Zespó pracowników naukowych monitoruje sk豉d gatunków, zag瘰zczenie i sukces rozrodczy ptaków, jak równie ekologi i zachowanie wybranych gatunków, w szczególno軼i tych zwi您anych z siedliskami starych drzewostanów. 74 gatunki ptaków gniazdowa造 na 33-hektarowej powierzchni lasu w ponad 30-letnim okresie. Lista gatunków, na których skupia si uwaga naukowców zawiera wiele gatunków, ale przede wszystkim to dzi璚io bia這grzbiety, dzi璚io trójpalczasty i muchoówka bia這szyja, których wyst瘼owanie jest zdeterminowane obecno軼i martwych drzew. D逝goterminowe badania zag瘰zcze dzi璚ioów pokaza造, 瞠 najwi瘯sze zag瘰zczenie jest na obszarze ochrony 軼is貫j parku, mniejsze zag瘰zczenia s obserwowane w rezerwatach przyrody, gdzie gospodarka le郾a jest ograniczona, a najmniejsze zag瘰zczenia s stwierdzone w zagospodarowanych cz窷ciach puszczy. Jest to pozytywnie skorelowane z ilo軼i martwego drewna. Wyniki obserwacji ornitologicznych na obszarze ochrony 軼is貫j parku znacz帷o ró積i si od tych z innych kompleksów le郾ych poddanych ludzkiej ingerencji, ale s zbie積e z wynikami uzyskanymi z lasów tropikalnych. Podstawowe cechy awifauny parku to gównie wysoka ró積orodno嗆 gatunków, niskie zag瘰zczenia i wysoka presja drapie積ików. To s cechy typowe dla lasów pierwotnych, bez wzgl璠u na stref klimatyczn i mog zosta u篡wane jako wska幡iki dojrza這軼i lasu i braku ingerencji cz這wieka.
Na pocz徠ku lat 90-ch na terenie Bia這wieskiego Parku Narodowego rozpocz皻o realizacj pionierskiego projektu badawczego nad naturaln populacj rysia z wykorzystaniem telemetrii. Zastosowanie nowej technologii umo磧iwi這 badania ekologii i zachowania tego rzadkiego i zagro穎nego wygini璚iem w jego naturalnym 鈔odowisku gatunku. Jednym z zaskakuj帷ych wyników by area osobniczy jednego zwierz璚ia, który jak si okaza這 by du穎 wi瘯szy ni obszar ochrony 軼is貫j. Realizowano równie projekt badawczy nad wilkami z wykorzystaniem radiotelemetrii, dzi瘯i któremu poznano przestrzenn struktur populacji, jak równie wp造w du篡ch drapie積ików na populacj zwierz徠 kopytnych.
Puszcza Bia這wieska ma du瞠 znaczenie dla bada nad bioró積orodno軼i lasów naturalnych o charakterze pierwotnym, nie poddanych gospodarczej eksploatacji, szczególnie w odniesieniu do bezkr璕owców saproksylicznych i grzybów. Jest to modelowy obszar dla studiowania biologii i ekologii organizmów zwi您anych z martwym i rozk豉daj帷ym si drewnem. Program badawczy prowadzony w latach 90-ch na obszarze 144 ha da informacj o prawie 2 000 gatunków ro郵in zarodnikowych i grzybów, w tym o 1400 gatunkach grzybów. Ostateczna liczba gatunków jest nadal otwarta i ka盥ego roku na tym obszarze odnotowuje si obecno嗆 kilku nowych gatunków bezkr璕owców i grzybów.

dr Renata Krzy軼iak-Kosi雟ka


 
  • Polish
  • English
home contact sitemap