Strona g堯wna arrow Wydawnictwa
Drukuj E-mail
"PNRP" 26(4) za 2007 r.


Charakterystyka fizyczno-chemiczna wód rezerwatu "Jezioro Szare"
oraz ocena jego podatno軼i na degradacj


STRESZCZENIE

Badania przeprowadzono w miesi帷ach: marzec, maj i lipiec 2004 roku. W litoralu jeziora uzyskano nast瘼uj帷e, u鈔ednione wyniki: m皻no嗆 - 4,2 mg SiO2/dm3; pH - 4,2; zawarto嗆 tlenu - 9,6 mg/dm3; twardo嗆 ogólna - 15,3 mg CaCO3/dm3; przewodnictwo - 34,7 猶/cm; N-NH4+ - 0,0848 mg/dm3; N-NO3- - 0,0013 mg/dm3; P-PO43- - 0,0624 mg/dm3. Widzialno嗆 kr捫ka Secchie?go wynosi豉 w maju 5 m, w lipcu 6,4 m. W uk豉dzie termicznym stwierdzono p造tki epilimnion i stosunkowo ostr termoklin. Zawarto嗆 tlenu w ca造m profilu jeziora by豉 wysoka, osi庵aj帷 w maju przy dnie 7,3 mg/dm3, a w lipcu 5,3 mg/dm3. Krzywe tlenowe w obu miesi帷ach by造 heterogradami dodatnimi. Warto嗆 pH w ca造m profilu jest na sta造m poziomie: 5,2 - maj; 4,9 - lipiec. Zawarto嗆 N-NH4+ wzrasta豉, a N-NO3- spada豉 ze wzrostem g喚boko軼i. Zawarto嗆 P-PO43- w maju spada豉 ze wzrostem g喚boko軼i, a w lipcu spada豉 do g喚boko軼i termokliny i wzrasta豉 pod ni.
W ocenie oddzia造wania zlewni na jezioro uzyskano 0,85 punkta, co oznacza, 瞠 zlewnia ma ograniczony wp造w na jezioro. W ocenie podatno軼i jeziora na degradacj uzyskano 2,2 punkta, co plasuje zbiornik w III kategorii - ma這 odporne.


Zespo造 i zbiorowiska ro郵inne rezerwatu "Jezioro Szare"

STRESZCZENIE

Na obszarze bada stwierdzono wyst瘼owanie 26 fitocenoz (22 fitocenoz w randze zespo逝 oraz 4 zbiorowisk), nale膨cych do 11 klas syntaksonomicznych.
Ro郵inno嗆 wykszta販ona na obszarze rezerwatu ma charakter typowy dla jezior lobeliowych dystroficznych oligohumusowych. Z zespoów charakterystycznych dla tego typu zbiorników notowano Lobelietum dortmannae i Isoëtum lacustris.
W strefie przej軼iowej pomi璠zy wod a l康em wykszta販i造 si strefy ekotonalne w postaci przerywanego pasa o charakterze torfowiska przej軼iowego i wysokiego. Uk豉daj si one strefowo wokó jeziora w postaci zachodz帷ego na wod p豉, przechodz帷ego nast瘼nie w zbiorowiska le郾e na obrze瘸ch zbiornika. Najbli瞠j wody obserwuje si zwykle Caricetum limosae, na jego zapleczu wykszta販a si Sphagno tenelli - Rhynchosporetum albae, a niekiedy Sphagno recurvi - Eriophoretum angustifolii. Kontaktuj si one ze Sphagnetum magellanici, który od strony l康u graniczy z fitocenozami nawi您uj帷ymi do Vaccinio uliginosi - Betuletum pubescentis lub Vaccinio uliginosi - Pinetum. Rozwój ro郵inno軼i na obszarze jeziora prowadzi w kierunku torfowiska wysokiego.


Flora rezerwatu przyrody "Jezioro Szare"

STRESZCZENIE

Badania florystyczne na obszarze rezerwatu "Jezioro Szare" i jego otuliny prowadzono w sezonach wegetacyjnych 2003 i 2004 r. Stwierdzono wyst瘼owanie 40 gatunków mchów, nale膨cych do 15 rodzin w obr瑿ie 3 klas. Zanotowano tak瞠 173 gatunki ro郵in naczyniowych, nale膨cych do 53 rodzin w obr瑿ie 7 klas. Bior帷 pod uwag ma造 obszar rezerwatu i specyfik siedlisk jest to liczba do嗆 wysoka.
W鈔ód odnalezionych gatunków 19 obj皻ych jest ochron prawn ca趾owit (11 gatunków mchów i 8 gatunków ro郵in naczyniowych), a 15 ochron cz窷ciow (10 gatunków mchów i 5 gatunków ro郵in naczyniowych). 10 gatunków ro郵in naczyniowych jest zagro穎nych na Pomorzu Zachodnim, a 7 gatunków znalaz這 si na "czerwonej li軼ie" Polski. Do najcenniejszych nale膨 gatunki torfowisk przej軼iowych i wysokich, jak: Sphagnum russowii, S. riparium, S. magellanicum, Drosera anglica i D. rotundifolia, Carex limosa, Scheuchzeria palustris, Andromeda polifolia i przede wszystkim gatunki jezior lobeliowych - Lobelia dortmanna i Isoëtes lacustris.
Spo鈔ód flory naczyniowej tylko dwa ostatnie gatunki reprezentuj gatunki wska幡ikowe dla jezior lobeliowych. Isoëtes lacustris wyst瘼uje do嗆 licznie w przybrze積ych partiach toni jeziora, natomiast Lobelia dortmanna niezbyt licznie, gównie przy E, NE brzegu zbiornika. Bardzo obficie wyst瘼uje natomiast Sphagnum denticulatum, buduj帷y skrajne partie nachodz帷ego na to wodn p豉 torfowcowego i zalegaj帷y na du篡ch partiach dna jeziora.


Wodopójki (Hydrachnidia) rezerwatu "Jezioro Szare" i jego otuliny

STRESZCZENIE

W roku 2004 przeprowadzono badania na terenie rezerwatu "Jezioro Szare" i jego otuliny. Stwierdzono wyst瘼owanie 2582 osobników wodopójek nale膨cych do 62 gatunków. Jezioro Szare jest jeziorem lobeliowym, dystroficznym i posiada unikatowy zestaw gatunków wodopójek z du篡m udzia貫m elementu acidofilnego i jeziornego. W samym jeziorze znaleziono 54 gatunki wodopójek, w zbiornikach polihumusowych 23 gatunki, a na torfowisku przej軼iowym 20 gatunków wodopójek. W鈔ód trzech dominuj帷ych gatunków jeden (Hydrodroma despiciens) nale篡 do eurytopowych, jeden (Piona nodata) jest gatunkiem zwi您anym z wodami astatycznymi i jeden (Arrenurus neumani) jest acidofilem. W samym jeziorze najliczniejsze by造 gatunki drobnozbiornikowe przy znacznym udziale elementu acidofilnego i jeziornego. W zbiornikach polihumusowych najliczniejsze s gatunki drobnozbiornikowe, a na terenie torfowiska przej軼iowego dominuj gatunki z wiosennych wód astatycznych przy znacznym udziale gatunków acidofilnych. Najwi璚ej gatunków wodopójek i w najwy窺zych liczebno軼iach stwierdzono na g喚boko軼i 0,2 m, chocia do g喚boko軼i 2-3 m wodopójki wyst瘼uj stosunkowo licznie. Poni瞠j tej g喚boko軼i znajdowano tylko pojedyncze osobniki.


Wa磬i (Odonata) rezerwatu "Jezioro Szare"

STRESZCZENIE

W 2004 roku badano wa磬i rezerwatu "Jezioro Szare" (Polska pó軟ocno-zachodnia, Pojezierze Zachodniopomorskie). Wykazano 28 gatunków: 21 w jeziorze, 16 na torfowisku przej軼iowym przy jeziorze i 14 w drobnych zbiornikach 鈔ódle郾ych. Zgrupowania wa瞠k torfowiska przej軼iowego i zbiorników by造 typowe dla tych siedlisk, licznych i dobrze zachowanych w Polsce. Szczególn uwag zwrócono na Jezioro Szare - dobrze zachowanego reprezentanta s豉bo zbadanych odonatologicznie jezior lobeliowych. Przeanalizowano wyst瘼owanie larw w jeziorze zale積ie od rodzaju osadów dennych i g喚boko軼i. Odnotowano je przy tym na niespotykanie du篡ch g喚boko軼iach: do 9 m, ponad dwukrotnie g喚biej ni w innych jeziorach tego typu. Mo瞠 to wynika z bogatej bazy pokarmowej i jednocze郾ie dobrych warunków tlenowych na g喚bokim dnie tych zbiorników. W oparciu o w豉sne dane i informacje z literatury stwierdzono, 瞠 jezior lobeliowych nie cechuj w豉sne (specyficzne) zgrupowania wa瞠k, natomiast maj one liczne cechy wspólne z jeziorami polihumusowymi (dominacja tyrfofili i tyrfobiontów) i jeziorami harmonicznymi o niskiej lub umiarkowanej trofii (rozwój reofili w litoralu, du瘸 liczebno嗆 Leucorrhinia albifrons). Zbiorniki te nie maj te du瞠go znaczenia dla ochrony wa瞠k w Polsce. S siedliskami stosunkowo ma貫j liczby gatunków specjalnej troski, i to takich, które cz瘰to lub pospolicie wyst瘼uj w wielu regionach kraju. S natomiast wa積ym refugium tych gatunków z perspektywy krajów po這穎nych na zachód od Polski, gdzie s one silnie zagro穎ne.


Pluskwiaki wodne (Heteroptera) rezerwatu "Jezioro Szare" i jego otuliny

STRESZCZENIE

Badania prowadzono od marca do sierpnia 2004 roku. Stanowiska wyznaczono na Jeziorze Szarym (17), zbiornikach 鈔ódle郾ych (4) i torfowisku przej軼iowym (2). Materia po豉wiano za pomoc czerpaka hydrobiologicznego, dragi oraz pu豉pek lejkowych. Pobrano 陰cznie 108 prób oraz dodatkowo za這穎no 145 pu豉pek.
Zebrany materia faunistyczny Heteroptera, obejmuj帷y zaledwie 253 osobniki zaliczono do 16 gatunków. Gatunkami najliczniejszymi by造: Hesperocorixa sahlbergi (ok. 25% liczebno軼i) oraz Gerris lacustris, Ilyocoris cimicoides i G. paludum (陰cznie ok. 40%). Licznie wyst徙i豉 tak瞠 Notonecta glauca, Gerris lateralis, Nepa cinerea i Plea leachi.
Wi瘯sze zró積icowanie gatunkowe wykaza豉 grupa Gerromorpha reprezentowana przez 9 gatunków (ok. 37% zebranego materia逝).
Wyró積iono trzy grupy synekologiczne wodnych Heteroptera: gatunki jeziorne (Gerris argentatus, G. paludum), torfowiskowe (Hesperocorixa sahlbergi, Microvelia umbricola, Gerris lateralis, Hebrus ruficeps) oraz eurytopowe, drobnozbiornikowe.
W Jeziorze Szarym zebrano 109 osobników nale膨cych do 13 gatunków Heteroptera (frekwencja w próbach ok. 29%). Gatunki najliczniej wyst瘼uj帷e to: Ilyocoris cimicoides i Gerris paludum (dominacja powy瞠j 20%) oraz Gerris lacustris (powy瞠j 10%). Stosunkowo licznie wyst徙i造 tak瞠 Plea leachi, Nepa cinerea i Notonecta glauca.
W jeziorze stwierdzono 7 gatunków Nepomorpha (ok. 67% liczebno軼i), przy czym detrytuso i ro郵ino瞠rne wio郵aki (2 gat.) wyst徙i造 tu skrajnie nielicznie. Analiza synekologiczna zebranego materia逝 wykaza豉 ok. 24% udzia typowej fauny jeziornej (2 gat. nartników) oraz znaczn przewag gatunków eurytopowych (9 gat., ok. 78% materia逝).
W drobnych zbiornikach 鈔ódle郾ych zebrano zaledwie 88 osobników z 9 gatunków (frekwencja w próbach niska - ok. 36%). Gatunki najliczniej wyst瘼uj帷e to: Hesperocorixa sahlbergi i Gerris lacustris (dominacja powy瞠j 20%) oraz rzadki w Polsce Gerris lateralis (powy瞠j 10%). Zastanawiaj帷a jest ma豉 liczebno嗆 gatunku Mesovelia furcata, Hebrus ruficeps, Microvelia reticulata i M. buenoi. Spo鈔ód Nepomorpha najliczniej wyst瘼owa豉 Hesperocorixa sahlbergi, gatunek charakterystyczny dla tego typu wód, przy zastanawiaj帷ym braku innych wio郵aków. Analiza synekologiczna zebranego materia逝 wykaza豉 wysoki, bo 43% udzia fauny torfowiskowej (3 gat.) w wodach tych zbiorników.
Na torfowisku przej軼iowym zebrano jedynie 56 osobników nale膨cych do 6 gatunków (frekwencja w próbach 40%). Zaobserwowano tu wyra幡 dominacj fauny Nepomorpha (Hesperocorixa sahlbergi - dominacja ok. 66% i Notonecta glauca - ok. 21%). Zastanawiaj帷y jest brak w tym typie 鈔odowisk wodnych elementu napowierzchniowego reprezentowanego przez Hebrus sp. czy Microvelia sp. Analiza synekologiczna ukaza豉 znaczny udzia w zebranym materiale elementu torfowiskowego (1 gat., ok. 66% liczebno軼i) oraz eurytopowego (4 gat., ok. 32%).
Zebrany materia faunistyczny jest jak na pluskwiaki wodne bardzo ma造 i dlatego nale瘸這by zastanowi si w jakim stopniu opisuje on stan rzeczywisty. Niew豉軼iwa penetracja 鈔odowisk preferowanych przez pewne gatunki mog豉 ich albo nie wykaza, albo te znacznie zani篡 ich liczebno嗆 i dlatego nale瘸這by zastanowi si nad wykonaniem w przysz這軼i dodatkowych bada tego interesuj帷ego obiektu.


Chru軼iki (Trichoptera) rezerwatu "Jezioro Szare" i jego otuliny

STRESZCZENIE

W jeziorze stwierdzono wyst瘼owanie 26 gatunków chru軼ików, natomiast w drobnych zbiornikach - 14 (Tab. 1). Cztery gatunki (Grammotaulius nitidus, Halesus radiatus, Molanna albicans i M. angustata) wykazano po raz pierwszy dla mezoregionu Pojezierza Drawskiego, a Molanna albicans okaza豉 si gatunkiem nowym dla Pomorza. Jezioro Szare jest obecnie jedynym, dobrze udokumentowanym miejscem wyst瘼owania rzadkiego i gin帷ego w Polsce gatunku Molanna albicans. Wykazano dwa gatunki z czerwonej listy zwierz徠 gin帷ych i zagro穎nych w Polsce (Molanna albicans i Limnephillus elegans) oraz dwa proponowane do czerwonej listy Pomorza (Limnephilus elegans i Cyrnus insolutus). Fauna rezerwatu okaza豉 si typowa dla 鈔ódle郾ego jeziora lobeliowego oraz 鈔ódle郾ych zbiorników okresowych. Uzyskane wyniki wskazuj, 瞠 drobne zbiorniki otaczaj帷e jezioro s wa積ym siedliskiem dla fauny chru軼ików wp造waj帷ych na ochron bioró積orodno軼i w ca造m rezerwacie.


Wst瘼ne badania nad faun chrz御zczy epigeicznych (Coleoptera)
okolic rezerwatu przyrody "Jezioro Szare"

STRESZCZENIE

Badania nad chrz御zczami epigeicznymi nadbrze積ych siedlisk rezerwatu "Jezioro Szare" by造 prowadzone od kwietnia do lipca 2004 r. Badaniami obj皻o: las bukowy, turzycowisko i p這 torfowcowe, gdzie 658 osobników chrz御zczy od這wiono przy zastosowaniu 14 pu豉pek ziemnych. Stwierdzono wyst瘼owanie 35 gatunków nale膨cych do 11 rodzin: Carabidae (18), Silphidae (5), Catopidae, Elateridae i Byrrhidae (po 2), Anisotomidae, Scirtidae, Nitidulidae, Scarabaeidae, Lucanidae, Cerambycidae (po 1). Na szczególn uwag zas逝guje wyst瘼owanie Pterostichus rhaeticus - rzadkiego gatunku stenobiotycznego, zamieszkuj帷ego torfowiska. Najwi璚ej osobników i gatunków (519 i 27), stwierdzono w lesie bukowym. Mniej natomiast w turzycowisku (95 i 21) i ple torfowcowym (44 i 9). Zebrany materia reprezentuje gównie faun le郾. We wszystkich siedliskach wyst瘼owa造 3 gatunki: Geotrupes stercorosus, Carabus hortensis i Pterostichus rhaeticus. W lesie bukowym dominowa造 Geotrupes stercorosus, Nicrophorus vespilloides, oraz Carabus hortensis, C. violaceus, C. glabratus, Pterostichus oblongopunctatus, P. niger, P. rhaeticus, Oxypselaphus obscurus. Specyficzn cech zgrupowania lasu bukowego jest wyst瘼owanie higrofilnych gatunków torfowiskowych. Sk豉d gatunkowy epigeicznych chrz御zczy turzycowiska jest bliski sk豉dowi gatunkowemu buczyny, z du穎 mniejsz liczb osobników. P這 torfowcowe jest s豉bo zasiedlone.
Próba waloryzacji terenu na podstawie obecnego materia逝 w oparciu o warto軼i bioindykacyjne biegaczowatych wskazuje na ma這 naruszony stan 鈔odowiska le郾ego.


Chrz御zcze wodne (Coleoptera) rezerwatu "Jezioro Szare"
i zbiorników usytuowanych w jego s御iedztwie

STRESZCZENIE


Badania terenowe nad faun chrz御zczy rezerwatu "Jezioro Szare" po這穎nego na Pojezierzu Zachodniopomorskim (powiat Koszalin) oraz zbiorników wodnych zlokalizowanych w jego otoczeniu, prowadzono w miesi帷ach marzec - sierpie 2004 roku na 24 stanowiskach. ㄠcznie przez ca造 okres bada pobrano 77 prób, zawieraj帷ych 1014 osobników reprezentuj帷ych 67 gatunków zaliczanych do rodziny Haliplidae, Noteridae, Gyrinidae i Hydrophilidae.
Najwi瘯szym bogactwem gatunkowym odznaczy造 si Dytiscidae, które jednocze郾ie stanowi造 najwi瘯sz cz窷 zebranego materia逝. Gatunkiem wyra幡ie dominuj帷ym w ca這軼i zebranego materia逝 okaza si Hyphydrus ovatus. Mniej licznie reprezentowane by造: Hygrotus versicolor, Graptodytes pictus, Anacaena lutescens, Noterus crassicornis oraz Dytiscus marginalis.
Fauna chrz御zczy lobeliowego Jeziora Szarego i zbiorników po這穎nych w jego otoczeniu odznaczy豉 si du篡m zró積icowaniem ekologicznym. Mo積a w niej wyró積i cztery zgrupowania synekologiczne, spo鈔ód których najwi瘯sze znaczenie ilo軼iowe wykaza造 chrz御zcze drobnozbiornikowe. Do tej grupy zaliczono równie najwi璚ej gatunków. Udzia pozosta造ch zgrupowa - gatunków jeziorno-rzecznych, torfowiskowych i psammofilnych w ca這軼i zebranego materia逝 by wyra幡ie ni窺zy. Wa積ym elementem w faunie chrz御zczy jeziora s chrz御zcze torfowiskowe, których obecno嗆 鈍iadczy o du瞠j 陰czno軼i faunistycznej mi璠zy samym jeziorem a po這穎nymi w jego s御iedztwie zbiornikami torfowiskowymi. Zjawisko to wskazuje jednocze郾ie na wyra幡y rozwój jeziora w kierunku post瘼uj帷ej dystrofizacji, co 鈍iadczy o jego specyfice.

 
  • Polish
  • English
home contact sitemap