bip biuletyn
informacji publicznej


UNESCO

Bilety online
Bilety online
Projekt PL BY
Serce w Puszczy, Puszcza w sercu
Strona g堯wna arrow Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody
Drukuj E-mail
PNRP 28(1) – 2009 r.

Znaczenie ochrony rezerwatowej dla zachowania bioty porostów
(Ascomycota lichenisati) na przyk豉dzie Puszczy Kozienickiej

STRESZCZENIE

Praca zawiera wyniki bada lichenologicznych w czterech kolejnych rezerwatach przyrody w Puszczy Kozienickiej, tj. Ciszek, Brze幡iczka, 毒ód這 Królewskie, Pionki (Ryc. 1). Stwierdzono w nich 114 gatunków (Tab. 2), w tym osiem nowych dla obszaru le郾ego Puszczy Kozienickiej. Ogólna liczba gatunków znanych do tej pory z Puszczy Kozienickiej wynosi 267. Dokonano porównania bioty porostów w dziesi璚iu rezerwatach obj皻ych badaniami w latach 2000-2007 (Tab. 3). Okre郵ono dla ka盥ego z nich tzw. walor lichenologiczny, obejmuj帷y liczb gatunków: a) wyst瘼uj帷ych tylko w danym rezerwacie, b) zagro穎nych w kraju (kategorie CR,EN,VU), c) wska幡iki starych  lasów puszcza雟kich. Najwy窺zy walor osi庵n掖 rezerwat Zago盥穎n (59 gatunków), a nast瘼nie Ponty-D瑿y (39), a najni窺zy - rez. Leniwa (9, Tab. 3). Porównano bogactwo gatunkowe, zasiedlane pod這瞠, frekwencj porostów epifitycznych i epiksylicznych w zbiorowiskach le郾ych w rezerwatach i lasach gospodarczych. Wyodr瑿niono i scharakteryzowano trzy grupy porostów: rosn帷e w rezerwatach i lasach gospodarczych (99 gat.-58%), tylko w rezerwatach (59-35%) i wy陰cznie w lasach gospodarczych (12-7%). W Tab. 4 zestawiono wybrane, szczególnie cenne, gatunki rosn帷e w rezerwatach i lasach gospodarczych. Zbiorowiska le郾e w rezerwatach w porównaniu z lasami gospodarczymi wyró積iaj si zdecydowanie wi瘯szym bogactwem bioty porostów, poszczególne gatunki osi庵aj w nich wy窺ze klasy frekwencji i wi瘯sz mo磧iwo嗆 wykorzystania pe軟iejszego zakresu amplitudy ekologicznej w odniesieniu do gatunków drzew. Analizowano wyst瘼owanie porostów epifitycznych i epiksylicznych w zale積o軼i od stopnia antropogenicznych przekszta販e zbiorowisk le郾ych badanych rezerwatów. Sk豉d gatunkowy porostów w rezerwatach (Tab. 4) wskazuje, 瞠 ich zbiorowiska le郾e mog by kwalifikowane jako regeneruj帷e si lasy gospodarcze z tendencj do ujawniania si niektórych cech wyró積iaj帷ych zbiorowiska le郾e pochodzenia naturalnego.
Uwzgl璠niaj帷 wyniki bada z ostatnich lat wprowadzono zmiany w stanie zagro瞠nia porostów w Puszczy Kozienickiej w stosunku do wcze郾iejszego opracowania (CIE印I垶KI 2003b). Wska幡ik zagro瞠nia nieznacznie zmniejszy si z 61,8% do 55,8% ogó逝 gatunków, ale nadal jest jednak wysoki (Tab. 5).
W 鈍ietle przeprowadzonych bada obszary le郾e Puszczy Kozienickiej, obj皻e ochron rezerwatow, nale篡 traktowa jako wa積 ostoj wielu rodzimych, typowo le郾ych, rzadkich i zagro穎nych w kraju, wyró積iaj帷e lasy o znacznym stopniu naturalno軼i na Ni簑 Polski 字odkowej. Tylko cz窷 tych gatunków ro郾ie w Puszczy Kozienickiej obficie i nie wykazuje objawów obni瞠nia 篡wotno軼i. Wi瘯szo嗆 z nich to organizmy rzadkie, tworz帷e ma貫, cz瘰to izolowane populacje, wykazuj帷e znamiona porostów zagro穎nych lokalnie.
System ochrony przyrody funkcjonuj帷y w Puszczy Kozienickiej (15 rezerwatów przyrody, Kozienicki Park Krajobrazowy, Le郾y Kompleks Promocyjny Lasy Puszczy Kozienickiej, bardzo liczne pomniki przyrody i in.) stwarza mo磧iwo嗆 trwania w czasie  ca貫j ró積orodno軼i gatunkowej porostów i innych grup organizmów. Du瞠 znaczenie dla utrzymywania si przy 篡ciu porostów wra磧iwych na antropopresj wynika z zachowania i du瞠go nagromadzenia w zbiorowiskach le郾ych Puszczy Kozienickiej s璠ziwych drzew, gównie d瑿ów.


Porosty epifityczne w starych sadach w Dolinie Dolnej Wis造

STRESZCZENIE

Sady odgrywaj du膨 rol jako lokalne regulatory warunków mikroklimatycznych w wybitnie odlesionym terenie. Jako miejsce wegetacji porostów oraz gniazdowania licznych gatunków ptaków, przyczyniaj si do wzrostu bioró積orodno軼i terenu i stanowi bardzo cenny element lokalnych korytarzy ekologicznych. W zwi您ku z nisk op豉calno軼i produkcji sadowniczej wiele starych sadów zosta這 zlikwidowanych, inne znikn w najbli窺zym czasie. Na terenie wybranych (30) starych sadów po這穎nych w Dolinie Dolnej Wis造 w granicach Zespo逝 Parków Krajobrazowych Che軛i雟kiego i Nadwi郵a雟kiego, stwierdzono obecno嗆 53 gatunków porostów epifitycznych oraz dwóch gatunków grzybów naporostowych. Najwi璚ej gatunków porostów stwierdzono na korze jab這ni – 47 i grusz – 30, najmniej – 7 – na korze czere郾i. Na korze jab這ni dominuj porosty o plechach skorupiastych, na pozosta造ch forofitach – listkowate. Do najbardziej interesuj帷ych nale膨 m.in.: Bryoria vrangiana, Hypogymnia tubulosa, Melanohalea exasperatula, Opegrapha varia, Physcia dimidiata, Physconia distorta, P. perisidiosa, Tuckermannopsis chlorophylla, Usnea hirta i Vulpicida pinastri. W sadach po這穎nych w strefie zboczowej wyst瘼uje wi璚ej taksonów porostów ni w sadach na wysoczy幡ie i na dnie doliny. Najwi璚ej interesuj帷ych taksonów porostów wyst瘼uje na korze jab這ni w sadach na dnie doliny. W wielu sadach wyra幡ie widoczne s pozosta這軼i po wiosennym malowaniach pni wapnem. Niektóre sady s traktowane jako ogrodzone pastwisko dla zwierz徠 gospodarskich; krowy i konie ocieraj帷 si o pnie, usuwaj lub ograniczaj rozwój plech porostów. Na ograniczenie wegetacji porostów w Dolinie Dolnej Wis造 mog mie równie wp造w zanieczyszczenia powietrza, zarówno pochodzenia lokalnego (安iecie, Che軛no i inne miasta) jak równie nanoszone z wi瘯szych odleg這軼i (z po逝dnia – Bydgoszcz i Toru, z pó軟ocy – Trójmiasto).


Zmiany szaty ro郵innej rezerwatu Stara Buczyna w Rakowie po 44 latach

STRESZCZENIE

W latach 2006-2007 prowadzono badania flory i ro郵inno軼i w rezerwacie Stara Buczyna ko這 Rakowa. Rezerwat utworzono dla ochrony fragmentu 篡znej buczyny na kra鎍u naturalnego zasi璕u buka. Podczas pierwszych bada geobotanicznych zbiorowisko le郾e okre郵ono jako Melico-Fagetum. Po 14 latach zaklasyfikowano je jako gr康 Querco-Carpinetum lathyretosum verni. Wspó販zesne badania fitosocjologiczne wykaza造, 瞠 obszar rezerwatu porasta wielowarstwowy las li軼iasty, który mo積a zaliczy do zespo逝 Tilio cordatae - Carpinetum betuli. Flora rezerwatu liczy obecnie 116 taksonów, w tym 112 taksonów ro郵in naczyniowych i 4 gatunki mchów. Z poprzednio notowanych gatunków nie potwierdzono obecno軼i dwóch rzadkich – przytulii okr庵這listnej Galium rotundifolium i bu豉wnika wielkokwiatowego Cephalanthera damasonium. Wykazano natomiast 49 taksonów ro郵in naczyniowych nowych dla rezerwatu. Zmiany jakie zasz造 w ro郵inno軼i rezerwatu s dwukierunkowe. Istniej帷y obecnie las reprezentuje regeneruj帷 si fitocenoz gr康ow. Podlega ona synantropizacji spowodowanej ekspansj ro郵innych gatunków inwazyjnych – czeremchy ameryka雟kiej Padus serotina i niecierpka drobnokwiatowego Impatiens parviflora. Gównym zadaniem rezerwatu nadal jest ochrona starodrzewu bukowego. Regeneruj帷a si fitocenoza gr康owa pozwala ponadto na obserwacj zachodz帷ych tu naturalnych procesów sukcesyjnych.


P造wak szerokobrze瞠k Dytiscus latissimus LINNAEUS, 1758 (Coleoptera: Dytiscidae)
w Szumlesiu Królewskim na Pojezierzu Kaszubskim

STRESZCZENIE

W Szumlesiu Królewskim na Pojezierzu Kaszubskim (gmina Nowa Karczma, powiat ko軼ierski), obserwowano w latach 2000-2006 p造waka szerokobrze磬a Dytiscus latissimus LINNAEUS,1758 (Coleoptera: Dytiscidae).
Jest to pierwsze stwierdzenie tego gatunku owada w tym regionie.
P造wak szerokobrze瞠k jest prawnie chroniony w Polsce, jako gatunek nara穎ny na wygini璚ie (VU) umieszczony w polskiej czerwonej ksi璠ze zwierz徠 oraz na czerwonej li軼ie zwierz徠 gin帷ych i zagro穎nych w Polsce. Obj皻y jest równie postanowieniami Konwencji Berne雟kiej i Dyrektywy Siedliskowej UE oraz wpisany na 鈍iatow „czerwon list IUCN.
Nowe stanowisko Dytiscus latissimus jest 鈔ódle郾ym dystroficznym zbiornikiem wodnym, o powierzchni ok. 1 ha. Przy pó軟ocnym brzegu kilkakrotnie obserwowano imagines (samce i samice) owada. Brzeg zbiornika charakteryzuje si sk徙 ro郵inno軼i w strefie przybrze積ej oraz lustrem wody pokrytym ro郵inno軼i o li軼iach unosz帷ych si na wodzie. W niewielkim oddaleniu znajduje si torfowiskowa wyspa.
Opisywane stanowisko Dytiscus latissimus znajduje si w obr瑿ie planowanego obecnie Specjalnego Obszaru Ochrony Siedlisk Natura 2000 „Szumle”, wyznaczonego dla ochrony ryby strzebli b這tnej, a tak瞠 omawianego gatunku owada.


Rozmieszczenie i liczebno嗆 ptaków szponiastych Falconiformes oraz kruka Corvus corax
w Ojcowskim Parku Narodowym w latach 2006 i 2007

STRESZCZENIE

Badania prowadzono w latach 2005-2007 na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego o powierzchni 21,46 km2 (Ryc. 1). W 2005 roku kontrolowano tylko po逝dniow cz窷 Parku o powierzchni 15,13 km2, natomiast w kolejnych latach badaniami obj皻o ju ca造 teren Parku. W latach 2006 i 2007 stwierdzono 陰cznie 39 i 32 zaj皻ych terytoriów l璕owych nale膨cych do 6 gatunków ptaków szponiastych Falconiformes: trzmielojada Pernis apivorus, myszo這wa Buteo buteo, jastrz瑿ia Accipiter gentilis, krogulca Accipiter nisus, pustu趾i Falco tinnunculus i kobuza Falco subbuteo (Tab. 1). Podczas bada zanotowano równie 7 i 6 par kruka Corvus corax.
W 2006 roku na terenie Parku stwierdzono wyst瘼owanie 2 par trzmielojada, a zag瘰zczenie wynios這 0,9 par/10 km2 powierzchni ca趾owitej oraz 1,3 par/10 km2 pow. le郾ej. Terytoria l璕owe obu par znajdowa造 si w znacznej odleg這軼i od siebie (Ryc. 2A). Najliczniejszym gatunkiem Ojcowskiego Parku Narodowego by myszoów, który wyst瘼owa w liczbie 12 par l璕owych i zag瘰zczeniu 5,6 par/10 km2 pow. ca趾owitej oraz 7,8 par/10 km2 pow. le郾ej, a rozmieszczenie jego terytoriów l璕owych by這 do嗆 równomierne (Ryc. 2B). W Parku gniazdowa這 tak瞠 5 par jastrz瑿ia, co da這 zag瘰zczenie 2,3 par/10 km2 pow. ca趾owitej oraz 3,3 par/10 km2 pow. le郾ej. Cho rozmieszczenie terytoriów l璕owych jastrz瑿ia by這 do嗆 równomierne, to jednak nie stwierdzono jego obecno軼i w 鈔odkowej cz窷ci Parku (Ryc. 3A). Podczas bada stwierdzono równie 6 i 4 pary krogulca, co da這 zag瘰zczenie 1,9-2,8 par/10 km2 pow. ca趾owitej oraz 2,6-3,9 par/10 km2 pow. le郾ej, a wyra幡e skupienie par stwierdzono w 鈔odkowej cz窷ci Parku (Ryc. 3B). Pustu趾a, drugi pod wzgl璠em liczebno軼i ptak szponiasty Parku, gniazdowa豉 w liczbie 13 i 11 par, co da這 zag瘰zczenie 5,1-6,1 par/10 km2 pow. ca趾owitej oraz 7,2-8,5 par/10 km2 pow. le郾ej. Wi瘯szo嗆 stanowisk l璕owych znajdowa豉 si w 鈔odkowej i pó軟ocnej cz窷ci Parku (Ryc. 4). W 2006 roku zanotowano tak瞠 1 par l璕ow kobuza (Ryc. 5A). Liczebno嗆 kruka na terenie Parku oszacowano na 7 i 6 par, co da這 zag瘰zczenie 2,8-3,3 par/10 km2 pow. ca趾owitej oraz 3,9-4,6 par/10 km2 pow. le郾ej, a rozmieszczenie jego terytoriów l璕owych by這 do嗆 równomierne (Ryc. 5B).
Gniazda ptaków szponiastych stwierdzono na 6 gatunkach drzew z 16 wyst瘼uj帷ych na terenie Ojcowskiego PN, jednak wi瘯szo嗆 gniazd znajdowa豉 si na modrzewiu, buku i so郾ie, które s jednocze郾ie gatunkami dominuj帷ymi w drzewostanach Parku. Wyst瘼uj帷e w Parku ró積orodne formy skalne stanowi造 doskona貫 i bezpieczne miejsca l璕owe zarówno dla kruka jak i pustu趾i, która ch皻nie zak豉da豉 gniazda tak瞠 w zabudowaniach na terenie Parku. Wszystkie znalezione gniazda myszo這wa po這穎ne by造 w niewielkiej odleg這軼i od skraju lasu, 鈔ednio 86 m, natomiast jastrz瑿ie budowa造 gniazda dalej od granicy lasu, 鈔ednio 254 m.


Zró積icowanie mitochondrialnego DNA
oraz przep造w genów mi璠zy populacjami 這sia (Alces alces L.)
w Dolinie Biebrzy i Puszczy Augustowskiej

STRESZCZENIE

Badania zmienno軼i mitochondrialnego DNA u 這sia, Alces alces z doliny Biebrzy (N = 39) i z Puszczy Augustowskiej (N = 21) wykaza造 wyst瘼owanie 4 haplotypów mtDNA. W populacji 這sia z Puszczy Augustowskiej stwierdzono, 瞠 tylko jeden osobnik mia specyficzny dla doliny Biebrzy haplotyp H1 (名ISΜCKA i in. 2008), a pozosta貫 posiada造 haplotypy: H2 (N = 14), H3 (N = 3) i H4 (N = 3). Ró積orodno嗆 haplotypowa w tej populacji okaza豉 si ponad dwukrotnie wy窺za (h = 0,54), ni w populacji z bagien biebrza雟kich, wy窺za by豉 równie warto嗆 ró積orodno軼i nukleotydowej (π = 0,7%). Haplotyp „biebrza雟ki” (H1) jest swym zasi璕iem ograniczony prawie wy陰cznie do doliny Biebrzy, natomiast trzy pozosta貫 haplotypy (H2, H3, H4) stwierdzone w pó軟ocno-wschodniej Polsce okaza造 si identyczne z opisanymi u 這si z Finlandii (haplotypy: Finland1, Finland2, Finland3). Wysoka warto嗆 parametru Φ (0,674) wskazuje na bardzo du瞠 zró積icowanie genetyczne w mtDNA mi璠zy porównywanymi populacjami 這sia z doliny Biebrzy i Puszczy Augustowskiej. Ma豉 liczba migrantów (M = 0,24) sugeruje, 瞠 poziom przep造wu genów mi璠zy badanymi populacjami jest silnie ograniczony. Powy窺ze wyniki oraz bardzo ograniczony udzia w Puszczy Augustowskiej 這si posiadaj帷ych „biebrza雟ki” haplotyp (H1) wskazuj, 瞠 na stosunkowo ma造m obszarze pó軟ocno-wschodniej Polski mog wyst瘼owa silnie zró積icowane populacje 這sia, które kontaktuj si ze sob w znikomym stopniu. Wynik ten pozwala wst瘼nie odrzuci hipotez sugeruj帷 istnienie na du膨 skal zarówno cyklicznych (zimowych) migracji, jak te ekspansji 這si z ostoi biebrza雟kiej do Puszczy Augustowskiej.


Obszary chronione a us逝gi 鈔odowiska – wybrane aspekty zagadnienia

STRESZCZENIE

Inspiracj do przygotowania niniejszego opracowania jest analiza polskiej i obcoj瞛ycznej literatury dotycz帷ej ekonomicznej warto軼i 鈔odowiska przyrodniczego na obszarach chronionych. Zwraca si w niej uwag przede wszystkim na podstawowe problemy warto軼i dóbr 鈔odowiska. W mniejszym stopniu odnosi si do kwestii us逝g 鈔odowiska, ich warto軼i i ekonomicznej wyceny. W opracowaniu autor przyj掖 za這瞠nie, i us逝gi 鈔odowiska zachowuj kapita naturalny, wi璚 ich warto嗆 wymaga odr瑿nej analizy. Nowe uj璚ie us逝g 鈔odowiska wymaga spojrzenia na nie poprzez pryzmat teorii ró積orodno軼i biologicznej. Jedynie w wyniku integracji wiedzy ekologicznej i ekonomicznej mo磧iwe jest przeprowadzenie wnikliwej analizy us逝g 鈔odowiska na obszarach chronionych.
Pod poj璚iem us逝g 鈔odowiska nale篡 rozumie procesy ekologiczne, które zapewniaj dostarczanie przez ekosystemy materii, energii i informacji potrzebnych do 篡cia cz這wieka i biosfery. Rozwini璚ie problematyki us逝g 鈔odowiska w teorii ekonomii wi捫e si z uwzgl璠nieniem przes豉nek wynikaj帷ych z termodynamiki systemów fizycznych (teoria entropii) i dynamicznej równowagi ekosystemów. 毒ód豉mi produkcji us逝g w ekosystemach s jego elementy zorganizowane w struktury. Us逝gi 鈔odowiska na obszarach chronionych mo積a usystematyzowa wed逝g czterech gównych grup: us逝gi surowcowe, produkcyjne i transformacyjne; us逝gi regulacyjne i utylizacyjne; us逝gi przygotowania dla antropogenicznego wykorzystania; us逝gi informacyjne. Wielorako嗆 znaczenia kapita逝 naturalnego jest powi您ana nieod陰cznie z poszukiwaniem sposobów wyceny us逝g 鈔odowiska. Warto軼iowe oszacowanie najcz窷ciej jednak odzwierciedla w御ki zakres us逝g 鈍iadczonych przez dany element 鈔odowiska. Jednostronne traktowanie zasobów prowadzi do minimalnego oszacowania jego warto軼i, np. warto嗆 lasu by豉by nie wi瘯sza ni warto嗆 handlowa mo磧iwej do pozyskania masy drewna. Trudnym zadaniem jest okre郵enie warto軼i takich dóbr jak niezaburzony cykl hydrologiczny czy dynamiczna równowaga ekosystemu i jego us逝g wzgl璠em innych ekosystemów.
Wed逝g autora systematyka metod wyceny ekonomicznej us逝g 鈔odowiska powinna przedstawia si nast瘼uj帷o: metody po鈔edniego warto軼iowania, metoda bezpo鈔edniego warto軼iowania, metoda analizy wydajno軼i dostarczania materii organicznej.
Nale篡 stwierdzi, 瞠 problematyka zachowania us逝g 鈔odowiska na obszarach chronionych niesie dla teorii ekonomii i zarz康zania wiele konsekwencji. Szczególnie wa積a jest wycena us逝g 鈔odowiska przyrodniczego, zarówno po stronie nak豉dów, jak i efektów widzianych przez pryzmat eksploatacji i degradacji ró積orodno軼i biologicznej.
 
  • Polish
  • English
home contact sitemap