„PNRP” 38(1) – 2019 r.

Struktura i rozwój drzewostanów pierwotnych i wtórnych (przej¶ciowych)
w warunkach ochrony ¶cis³ej Bia³owieskiego Parku Narodowego

STRESZCZENIE

W Rezerwacie ¦cis³ym Bia³owieskiego Parku Narodowego istniej± drzewostany powsta³e w wyniku naturalnej niezak³óconej regeneracji zrêbów z lat 1910-1912. Ich wyj±tkow± warto¶æ podkre¶la wspó³wystêpowanie drzewostanów pierwotnego i wtórnego pochodzenia w granicach jednej biochory gr±du Tilio-Carpinetum.
Celem badañ by³o okre¶lenie zmian w drzewostanach pierwotnego i wtórnego pochodzenia, jakie nast±pi³y w ci±gu 68 lat, tj. od momentu kiedy wykonano w nich pierwsze pomiary drzew. Wykorzystano dane pochodz±ce z inwentaryzacji z roku 1948 oraz wyniki pomiarów na sta³ych powierzchniach badawczych, za³o¿onych w roku 1990 i mierzonych w kolejnych latach (1998, 2003, 2016). Zebrane dane zosta³y przygotowane i przeanalizowane przy pomocy programu komputerowego BWINPro 7. Przy jego pomocy dokonano graficznej wizualizacji badanych drzewostanów oraz obliczono podstawowe charakterystyki taksacyjne i strukturalne drzewostanów dla wszystkich okresów pomiarowych.
W drzewostanie pierwotnym, zdominowanym pocz±tkowo przez 4 gatunki (grab, klon, lipa, ¶wierk) stwierdzono ubywanie klonów dêbów, wi±zów i ¶wierków oraz ekspansjê lipy i grabu. Drzewostan wtórny, powsta³y na powierzchni zrêbowej, sk³ada³ siê w g³ównej mierze z brzozy, osiki oraz wierzby iwy. Jednak w kolejnych latach w drzewostanie zaznacza siê stopniowa ekspansja grabu i lipy. Stwierdzono, ¿e wierzba iwa ustêpuje po 80 latach od momentu wykonania zrêbu.
Ochrona ¶cis³a pozwala na obserwacjê d³ugotrwa³ego procesu regeneracji lasu w warunkach wyeliminowania bezpo¶redniej antropopresji i porównanie go z rozwojem drzewostanu niezaburzonego przez dzia³ania cz³owieka. Proces regeneracji powoduje przywrócenie w perspektywie drugiego pokoleniu lasu sk³adu gatunkowego i struktury zbiorowiska, w³a¶ciwego dla danego siedliska. Przedstawione drzewostany (pierwotny i wtórny) osi±gaj± warto¶ci wska¼ników wskazuj±cych na du¿e zró¿nicowanie struktury. Przedstawione obserwacje s± zgodne z opini±, ¿e regeneracja zbiorowiska gr±du w warunkach Puszczy Bia³owieskiej trwa 300-350 lat.

Nowe dane o rozmieszczeniu
skalnika driady Minois dryas (SCOPOLI, 1763) (Lepidoptera: Nymphalidae)
w po³udniowo-wschodniej Polsce z lat 2016-2018

STRESZCZENIE

Podczas kolejnej fazy badañ nad rozmieszczeniem skalnika driady - Minois dryas (SCOPOLI, 1763) w latach 2016-2018 w Polsce po³udniowo-wschodniej odkryto 77 nowych stanowisk gatunku. Stanowiska zlokalizowane s± w 37 (16 nowych) kwadratach UTM 10×10 km w obrêbie 12 mezoregionów: na Wy¿ynie Olkuskiej, w Pieninach, w Beskidzie S±deckim, Beskidzie Niskim, w Bieszczadach Zachodnich, w Górach Sanocko-Turczañskich, na Pogórzu Ciê¿kowickim, Pogórzu Przemyskim, Pogórzu Dynowskim, Pogórzu Jasielskim, Pogórzu Strzy¿owskim, Pogórzu Bukowskim oraz w Kotlinie Jasielsko-Kro¶nieñskiej. W dwóch mezoregionach - w Beskidzie S±deckim oraz na Pogórzu Ciê¿kowickim M. dryas zosta³ stwierdzony po raz pierwszy. Gatunek zosta³ wykazany po raz pierwszy z terenu Pieniñskiego Parku Narodowego oraz Popradzkiego Parku Krajobrazowego, a na obszarze Ojcowskiego PN zosta³ stwierdzony po 53 latach braku danych. Nowe stanowiska gatunku stwierdzono ponadto w Bieszczadzkim PN oraz w otulinie Magurskiego PN. Monitoringiem objêto 21 wcze¶niej znanych stanowisk, zlokalizowanych w 5 mezoregionach: w Beskidzie Niskim, Górach Sanocko-Turczañskich, na Pogórzu Dynowskim, Pogórzu Przemyskim oraz na Podgórzu Rzeszowskim. Na dwóch z tych stanowisk nie uda³o siê potwierdziæ obecno¶ci gatunku. Podsumowano aktualne i historyczne rozmieszczenie M. dryas w Polsce w podziale na kwadraty siatki UTM - w chwili obecnej M. dryas znany jest w Polsce ze 191 stanowisk w obrêbie 74 kwadratów UTM 10×10 km, po³o¿onych w 17 mezoregionach. Szczegó³owej analizie poddano rozmieszczenie poziome i pionowe aktualnie czynnych stanowisk gatunku oraz przeanalizowano liczebno¶æ lokalnych populacji. W zwi±zku z rosn±c± liczb± znanych kolonii oraz powiêkszaniem siê area³u wystêpowania gatunek uznano w chwili obecnej za niezagro¿ony wyginiêciem.

Przemiany w przestrzeni geograficznej
po nadaniu statusu parku narodowego - wybrane przyk³ady

STRESZCZENIE

Parki narodowe to szczególne obszary, które cechuj± unikatowe warto¶ci przyrodnicze, naukowe, kulturowe itp. Chronione s± naturalne zasoby przyrody lub bliskie naturalnym. Jednak z nadaniem statusu parku narodowego wi±¿± siê konkretne zmiany. G³ównym celem opracowania jest prezentacja przemian, jakie zachodz± w przestrzeni geograficznej, kiedy nadany jej zostaje status parku narodowego. Przemiany te zachodz± na p³aszczyznach m.in. turystycznej, spo³ecznej czy przestrzennej. Autor omawia je na konkretnych przyk³adach polskich parków narodowych.

Ocena potencja³u turystyczno-edukacyjnego ¶cie¿ek edukacyjnych
Ojcowskiego Parku Narodowego

STRESZCZENIE

¦cie¿ki edukacyjne s³u¿± do poznawania przede wszystkim przyrody, ale tak¿e i historii czy kultury danego miejsca. W Polsce ¶cie¿ki dydaktyczne s± nieustannie tworzone oraz modernizowane. Wytyczne do ich tworzenia nie s± regulowane prawnie, jednak w literaturze mo¿na spotkaæ opracowania zawieraj±ce wytyczne co do tego, jak powinny wygl±daæ. W pracy dokonano oceny potencja³u turystyczno-edukacyjnego ¶cie¿ek dydaktycznych Ojcowskiego Parku Narodowego, którego flora i fauna oraz walory przyrody nieo¿ywionej przyci±gaj± setki tysiêcy turystów rocznie. Jako podstawê oceny wykorzystano krajowe i zagraniczne publikacje zawieraj±ce wytyczne do projektowania oraz budowania ¶cie¿ek dydaktycznych. Badaniu podlega³a zgodno¶æ ¶cie¿ek Che³mowa Góra, Jaskinia Ciemna - Góra Okopy, ¶cie¿ka przy Centrum Edukacyjno-Muzealnym oraz Dolina S±spowska z wytycznymi edukacyjnymi, kompozycyjnymi i in¿ynieryjno-technicznymi zebranymi w publikacji CISZEWSKIEJ (2017). Prace terenowe wykonano w lutym oraz kwietniu 2018 roku. Przeanalizowano nastêpuj±ce parametry ¶cie¿ek: wymiary, liczba i lokalizacja przystanków, czas przej¶cia, dostosowanie dla niepe³nosprawnych, elementy przyrodnicze, dojazd, wp³yw na ¶rodowisko, elementy krajobrazu oraz budowa i tre¶æ tablic informacyjnych. Wyliczono tak¿e prosty wska¼nik zgodno¶ci (WZ) analizowanych ¶cie¿ek z wytycznymi zawartymi w publikacjach uwzglêdniaj±cych wszystkie trzy kategorie analizowanych kryteriów. Najmniejsza zgodno¶æ wystêpowa³a z wytycznymi edukacyjnymi, a najwiêksza - z wymaganiami kompozycyjnymi. Najbardziej zgodne z zaleceniami projektowymi by³y ¶cie¿ki przy Centrum Edukacyjno-Muzealnym (WZ = 63-76%) oraz Jaskinia Ciemna - Góra Okopy (WZ 66-75%). Przeciêtna zgodno¶æ ocenianych ¶cie¿ek z wytycznymi w zakresie analizowanych cech konstrukcyjnych mo¿e wynikaæ z braku prawnego uregulowania tej kwestii i zwi±zanej z tym dowolno¶ci twórców ¶cie¿ek oraz z faktu, ¿e ¶cie¿ki dydaktyczne w Ojcowskim Parku Narodowym w wiêkszo¶ci poprowadzono po ju¿ istniej±cych szlakach turystycznych.

NOTATKI FLORYSTYCZNE, FAUNISTYCZNE I MYKOBIOTYCZNE

Stwierdzenie ma³¿a Rangia cuneata
w okolicach rezerwatu Mewia £acha

STRESZCZENIE

Notatka przedstawia nowe stanowisko ma³¿a Rangia cuneata (G.B. SOWERBY I, 1831) w Ba³tyku. Muszlê gatunku stwierdzono w pobli¿u rezerwatu Mewia £acha w Mikoszewie ((54.349227°E; 18.972424°E) we wrze¶niu 2018 r. Ma³¿ ten najprawdopodobniej wystêpuje równie¿ w samym rezerwacie.