bip biuletyn
informacji publicznej


UNESCO

Bilety online
Bilety online
Aplikacja na telefon tu pobierz
Projekt PL BY
Serce w Puszczy, Puszcza w sercu
Strona g堯wna arrow Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody
Drukuj E-mail

„PNRP” 38(3-4) – 2019 r.

 

Dynamika wyst瘼owania gatunków obcego pochodzenia
na sta造ch powierzchniach badawczych
w Kampinoskim Parku Narodowym

STRESZCZENIE

Gatunki obce ro郵in naczyniowych stanowi coraz wi瘯sze zagro瞠nie dla zbiorowisk ro郵innych. Jednym z najwa積iejszych celów parków narodowych jest zachowanie i odtwarzanie ró積orodno軼i biologicznej. Wymaga to prowadzenia monitoringu, a cz瘰to równie aktywnej eliminacji gatunków obcych ze 鈔odowiska. Celem przeprowadzonych bada by豉 ocena zmian w frekwencji gatunków obcych ro郵in naczyniowych na 52 powierzchniach monitoringowych, zlokalizowanych w najwa積iejszych zbiorowiskach ro郵innych Kampinoskiego Parku Narodowego. Badania terenowe przeprowadzono w sezonach wegetacyjnych lat 2001, 2007, 2012 i 2018. Odnotowano obecno嗆 陰cznie dziewi璚iu obcych zadomowionych gatunków inwazyjnych oraz o鄉iu obcych gatunków zadomowionych nie uznanych za inwazyjne. W obr瑿ie powierzchni zlokalizowanych na pasach wydmowych odnotowano nieco mniejsze frekwencje gatunków obcych. Gatunki obce uznane za inwazyjne wyst瘼owa造 z niewielk cz瘰to軼i w latach 2001-2012. W 2018 roku odnotowano trzykrotny wzrost ich frekwencji. Wskazuje to na ich dalsze rozprzestrzenianie si na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego. W鈔ód nich najwy窺zy przyrost stanowisk odnotowano dla czeremchy ameryka雟kiej Padus serotina, d瑿u czerwonego Quercus robur, niecierpka drobnokwiatowego Impatiens parviflora oraz naw這ci pó幡ej Solidago gigantea. Ponadto w 2018 roku odnotowano obecno嗆 nie podawanego wcze郾iej z terenu Puszczy Kampinoskiej erechtitesa jastrz瑿cowatego Erechtites hieraciifolia. Gatunki obce zadomowione nie uznane za inwazyjne nie wykazywa造 wyra幡ej tendencji do ekspansji. Pomimo stwierdzenia niemal podwojenia cz瘰to軼i gatunków obcych na powierzchniach monitoringu pomi璠zy latami 2012 i 2018, ich 陰czna cz瘰to嗆 pozostaje niewielka (鈔ednio 0,44 gatunku na powierzchni monitoringu). Jednak z powodu rosn帷ej presji turystycznej oraz zaciskaj帷ego si dooko豉 Kampinoskiego Parku pasa zabudowy podmiejskiej, presja ze strony gatunków obcych najprawdopodobniej b璠zie si zwi瘯sza.

 

Wa磬i (Odonata)
rezerwatu przyrody „Jezioro Obradowskie"
(Polesie Zachodnie)

STRESZCZENIE

Rezerwat „Jezioro Obradowskie" ko這 Parczewa w województwie lubelskim (Polska 鈔odkowo-wschodnia) le篡 w bezodp造wowym obni瞠niu terenu i obejmuje: lekko hypetroficzne jezioro polihumusowe, otaczaj帷e je torfowiska wysokie i przej軼iowe oraz kana 陰cz帷y si z jeziorem. W 2019 r. stwierdzono tu 27 gatunków wa瞠k. Najbogatsza jako軼iowo by豉 fauna jeziora (22 gatunki). Stwierdzono tu zgrupowanie typowe dla ma貫go jeziora eutroficznego, ale zubo穎ne: bez gatunków preferuj帷ych wod przezroczyst i stref elodeidów oraz z bardzo s豉b reprezentacj fauny typowej dla strefy nymfeidów. Korelowa這 to z bardzo s豉bym rozwojem ro郵inno軼i wy窺zej, sta造m zakwitem sinic i nisk zawarto軼i tlenu w wodzie. Faun kana逝 tworzy這 16 gatunków. By豉 to zubo穎na wersja fauny jeziora z dodatkiem wska幡ika zaburze siedliskowych: Libellula depressa, co wynika這 to z niemal ca趾owitego wysychania kana逝 w lecie. Na trzech badanych powierzchniach otwartych torfowisk stwierdzono 6-11 gatunków, jednak by造 to niemal wy陰cznie 瞠ruj帷e osobniki zalatuj帷e z innych siedlisk. Regularny behawior rozrodczy obserwowano tylko u Somatochlora flavomaculata.
Badany rezerwat okaza si ma這 istotny dla ochrony wa瞠k. (1) Jego fauna by豉 niezbyt bogata jako軼iowo, niekorzystna by豉 te ma豉 wielko嗆 populacji wi瘯szo軼i gatunków, co mo瞠 obni瘸 ich stabilno嗆. (2) Zgrupowania wa瞠k w poszczególnych siedliskach by造 ma這 cenne, dominowa造 pospolite eurytopy. Jedyny stwierdzony tyrfofil to S. flavomaculata. Stenotopy innych siedlisk tylko zalatywa造 na teren bada. (3) Stwierdzono tylko jeden z 16 gatunków wa瞠k chronionych w Polsce (Sympecma paedisca), by這 to wyst瘼owanie nieliczne i bez zachowa rozrodczych. (4) Nie stwierdzono gatunków zagro穎nych w Polsce i w województwie lubelskim. Opisany wy瞠j stan rzeczy wynika m.in. z du瞠j 篡zno軼i jeziora i zdominowania go przez glony a nie makrofity. Jednak ta 篡zno嗆 jest prawdopodobnie naturalna: w pod這簑 geologicznym na Polesiu Zachodnim dominuj ska造 wapienne, przez co pH wód jezior jest wysokie i istniej w nich dobre warunki do rozwoju bakterii rozk豉daj帷ych materi organiczn. Wa積ym czynnikiem jest te brak zbiorników wodnych na torfowiskach, przez co wa磬i ani na nich si nie rozwijaj (a tworzy造by si tu zapewne cenne zgrupowania zdominowane przez tyrfobionty i tyrfofile), ani nie kolonizuj z nich jeziora. Dane z rezerwatu „Jezioro Obradowskie" wskazuj zw豉szcza, 瞠 taka kolonizacja jest kluczowa dla obecno軼i w jeziorze 篡znym gatunków zwi您anych z torfowiskami.
Autorzy sugeruj ochron czynn wa瞠k w badanym rezerwacie przez r璚zne kopanie niewielkich torfianek na torfowiskach wokó jeziora. Bez istotnego zakócania stosunków wodnych, stworzy這 by to cenne siedliska dla hydrobiontów zwi您anych z wód torfowisk wysokich i przej軼iowych. Takie dzia豉nia mog by wkrótce warunkiem sine qua non ich ochrony w sytuacji wzrostu temperatur powietrza i wysychania torfowisk.

 

Uwagi nad rozmieszczeniem, biologi i fenologi
Iphiclides podalirius (Linnaeus,1758) (Lepidoptera: Papilionidae)
na Podkarpaciu i w Ma這polsce w latach 2015-2019

STRESZCZENIE

Gównym celem bada, których wyniki prezentowane s w niniejszej pracy, by這 ustalenie aktualnego rozmieszczenia kolonii motyla pazia 瞠glarza Iphiclides podalirius (Linnaeus, 1758) na terenie po逝dniowo-wschodniej Polski. Badania prowadzone w latach 2015-2019, by造 kontynuacj wcze郾iejszej fazy bada, jak przeprowadzono w latach 2010-2014. Dane gromadzono podczas bada terenowych prowadzonych przez obserwatorów na obszarze 15 mezoregionów Podkarpacia i Ma這polski: Beskid Niski, Bieszczady Zachodnie, Kotlina Jasielsko-Kro郾ie雟ka, Pogórze Strzy穎wskie, Pogórze Jasielskie, Pogórze Bukowskie, Pogórze Przemyskie, Pogórze Dynowskie, Góry Sanocko-Turcza雟kie, Podgórze Rzeszowskie, P豉skowy Tarnogrodzki, Pogórze Ci篹kowickie, Pradolina Podkarpacka, Dolina Dolnego Sanu oraz Pieniny, wchodz帷ych w sk豉d 5 makroregionów: Obni瞠nia Orawsko-Podhala雟kiego, Beskidów 字odkowych, Pogórza 字odkowobeskidzkiego, Beskidów Lesistych oraz Kotliny Sandomierskiej. ㄠcznie zaprezentowano 352 rekordy (240 obserwacje imagines oraz 112 form preimaginalnych) ze 142 stanowisk rozmieszczonych w obr瑿ie 72 (w tym 28 nowych) kwadratów UTM. W trzech mezoregionach: Pogórze Ci篹kowickie, Pradolina Podkarpacka oraz P豉skowy Tarnogrodzki gatunek wykazano po raz pierwszy. Zaktualizowano rozk豉d czasowy pojawu postaci dojrza造ch w po逝dniowo-wschodniej Polsce, w stosunku do obserwacji z lat 2010-2014. Po zraz pierwszy w Polsce zaobserwowano pojaw III-go niepe軟ego pokolenia I. podalirius w I-ej i II dekadzie wrze郾ia. Szczegó這wo przeanalizowano preferencje 篡wieniowe g御ienic I. podalirius i uaktualniono list ro郵in 篡wicielskich gatunku, wykorzystywanych na obszarze po逝dniowo-wschodniej Polski. Omówiono czynniki sprzyjaj帷e ekspansji I. podalirius na tym terenie, z których za najwa積iejsze uznano czynnik klimatyczny oraz utrzymuj帷y si tutaj tradycyjny model rolnictwa, który zapewnia zachowanie mozaikowego charakteru siedlisk, i ich bioró積orodno軼i.

 

Wp造w wiatrowaów i gradacji kornika drukarza
oraz zabiegów ochronnych na szat ro郵inn borów 鈍ierkowych
w Tatrza雟kim Parku Narodowym

STRESZCZENIE

Globalne zmiany klimatyczne i starzenie si drzewostanów sprzyjaj powstawaniu spontanicznych zaburze wywo豉nych wiatrowa豉mi i gradacjami korników w tatrza雟kich lasach 鈍ierkowych. Za tymi zjawiskami post瘼uj intensywne zabiegi ochronne, polegaj帷e gównie na usuwaniu powalonych i zaatakowanych drzew. Konsekwencj tych zaburze s zmiany struktury wiekowej drzewostanów. Mniej oczywiste i s豉biej poznane s zmiany szaty ro郵innej. Badania wykonano w 2018 roku na regularnej siatce 665 powierzchni za這穎nych na terenach le郾ych Tatrza雟kiego Parku narodowego. Z tej puli wyselekcjonowano 305 zdj耩 fitosocjologicznych obejmuj帷ych zbiorowiska z rz璠u Piceetalia excelsae, które na podstawie analiz zdj耩 lotniczych i zobrazowa satelitarnych wykonanych w latach 1999-2017 podzielono na reprezentuj帷e powierzchnie niezaburzone, poddane spontanicznym zaburzeniom oraz poddane zabiegom ochronnym (ci璚iom sanitarnym). Analiza NMDS wykaza豉, 瞠 niezaburzone zbiorowiska borów 鈍ierkowych s najbardziej rozproszone w przestrzeni ordynacyjnej, co odzwierciedla ich du瞠 zró積icowanie. Gatunkiem najsilniej ró積icuj帷ym bory 鈍ierkowe, które nie podlega造 zaburzeniom, od zbiorowisk zaburzonych, wyodr瑿nionym dzi瘯i analizie SIMPER jest Picea abies, którego 鈔ednie pokrycie w zbiorowiskach zaburzonych wynosi 31%, a w niezaburzonych - 57,5%. Drugim ró積icuj帷ym gatunkiem jest Vaccinium myrtillus; 鈔ednie pokrycie w zbiorowiskach zaburzonych wynosi 36,5% i jest wyra幡ie wy窺ze ni w niezaburzonych (26,2%). Kolejne gatunki ró積icuj帷e obie grupy to: Rubus idaeus (10.1% wobec 2.9% w niezaburzonych), Athyrium distentifolium (9,1 wobec 3,2%), Sorbus aucuparia (10,4 wobec 5,4%). Odwrotnie ró積icuje powierzchnie zaburzone i niezaburzone Calamagrostis arundinacea; wi璚ej jest go w zbiorowiskach niezaburzonych (6,4%) ni w zaburzonych (4,3%). Odwrotna sytuacja jest w przypadku Calamagrostis villosa. Jego pokrycie w 鈍ierczynach zaburzonych (6,9%) jest prawie dwukrotnie wi瘯sze ni w niezaburzonych (3,4%). Podobnie jest w przypadku kolejnego gatunku trawy, Deschampsia flexuosa (8,1% w zaburzonych wobec 3,7 w niezaburzonych). Bardzo podobn tendencj wykazuje te Homogyne alpina (9,2 w zaburzonych i 5,0% w niezaburzonych) oraz Oxalis acetosella (pokrycie w grupie zaburzonych 15%, wobec 10,4% w niezaburzonych). Powierzchnie poddane ci璚iom charakteryzuj si wyst瘼owaniem stosunkowo mniejszej liczby gatunków, a p豉ty zawieraj帷e powy瞠j 20 gatunków notowane by造 w tej grupie powierzchni jedynie sporadycznie. Ci璚ia nast瘼uj帷e po spontanicznych zaburzeniach w znacznej mierze prowadz do ujednolicenia warunków 鈔odowiskowych i przyczyniaj si do zmniejszenia liczby wyst瘼uj帷ych na tych powierzchniach gatunków. Z kolei w grupie lasów niezaburzonych oraz podlegaj帷ych spontanicznym zaburzeniom p豉ty bogate w gatunki stanowi znaczn cz窷 zbioru.

 

NOTATKI FLORYSTYCZNE, FAUNISTYCZNE I MYKOBIOTYCZNE

 

Pierwsze stwierdzenia
podkowca ma貫go Rhinolophus hipposideros (Bechstein>, 1800)
w Parku Narodowym Gór Sto這wych

STRESZCZENIE

Podkowiec ma造 Rhinolophus hipposideros nale篡 do najrzadszych krajowych przedstawicieli nietoperzy, a jego zasi璕 ograniczony jest do po逝dniowych regionów Polski, od Karpat przez Jur Krakowsko-Cz瘰tochowsk po pasmo Sudetów. W Sudetach wi瘯szo嗆 dotychczasowych stwierdze tego gatunku pochodzi z Sudetów Wschodnich, z nielicznymi stanowiskami w ich 鈔odkowej cz窷ci. Przestawione w publikacji stwierdzenia s pierwszymi udokumentowanymi obserwacjami podkowca ma貫go w obr瑿ie granic Parku Narodowego Gór Sto這wych. W czasie wst瘼nych prac nad chiropetrofaun Parku prowadzonych w okresie letnim i jesiennym 2018 r. obecno嗆 gatunku zarejestrowano na trzech stanowiskach w po逝dniowo-wschodniej, po逝dniowej i po逝dniowo-zachodniej cz窷ci PNGS przy u篡ciu stacjonarnych detektorów ultrad德i瘯owych Pettersson D500X. Stanowiska te znajduj si w odleg這軼i od kilku do kilkunastu kilometrów od znanych kolonii rozrodczych gatunku, le膨cych na wschód od granic parku narodowego.

 

KRONIKA

 

Ekspozycja Muzeum Przyrodniczo-Le郾ego
Bia這wieskiego Parku Narodowego w latach 1972-1999

STRESZCZENIE

W artykule zosta豉 przedstawiona dzia豉lno嗆 Muzeum Przyrodniczo-Le郾ego Bia這wieskiego Parku Narodowego, które funkcjonowa這 w Bia這wie篡 w okresie: 27 czerwca 1972 - 21 lutego 1999 roku. By豉 to czwarta placówka tego typu w Puszczy Bia這wieskiej. Scenariusz szczegó這wy poszczególnych dziaów ekspozycji opracowa zespó 11 naukowców ró積ych specjalno軼i prowadz帷ych badania naukowe na terenie Puszczy Bia這wieskiej. Wi瘯szo嗆 prezentowanych eksponatów pochodzi豉 z ekspozycji udost瘼nianej zwiedzaj帷ym w latach 1937-1971. Ekspozycj uzupe軟iano nowo wykonanymi preparatami, jak równie wypo篡czonymi z innych muzeów. Spo鈔ód posiadanych blisko 7 tys. eksponatów, eksponowanych by這 ponad 2 tys. Ekspozycja muzealna mie軼i豉 si na dwu kondygnacjach jednopi皻rowego budynku i zajmowa豉 powierzchni 1200 m². Sk豉da豉 si z sze軼iu podstawowych dziaów prezentuj帷ych w sposób kompleksowy zagadnienia dotycz帷e Puszczy Bia這wieskiej. Muzeum posiada這 skromne zaplecze magazynowe mieszcz帷e si w podziemiu budynku. Sam budynek jednak nie odpowiada wymogom muzealnym. Posiada wiele mankamentów, które utrudnia造 placówce normalne funkcjonowanie. Oprócz podstawowej dzia豉lno軼i (udost瘼nianie zbiorów, organizowanie ró積ego typu wystaw, zwi您anych gównie z przyrod i jej ochron, turystyk, tak瞠 z kultur i sztuk), muzeum bra這 udzia m.in. w obserwacjach fitofenologicznych, szkoleniu i doszkalaniu przewodników turystycznych, prowadzi這 bibliotek naukow Parku i katalog bibliograficzny publikacji dotycz帷ych Puszczy Bia這wieskiej. Wypo篡cza這 eksponaty na wystawy czasowe organizowane przez innych wystawców, w tym za granic. W muzeum by造 realizowane filmy, reporta瞠 i audycje telewizyjne. W 1978 roku bia這wieska placówka zosta豉 odznaczona medalem im. Jana Krzysztofa Kluka. Kustoszami muzeum byli kolejno: dr in. Czes豉w Okoów, mgr Janusz Hejduk, mgr Piotr Bartyzel i mgr in. Bogdan Jaroszewicz. Muzeum w okresie jego istnienia zwiedzi這 陰cznie 2.167.658 osób, w tym 136.366 osób z zagranicy.



 
  • Polish
  • English
home contact sitemap