bip biuletyn
informacji publicznej


UNESCO

Bilety online
Bilety online
Projekt PL BY
Serce w Puszczy, Puszcza w sercu
Strona g堯wna arrow Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody
Drukuj E-mail
PNRP 29(3) – 2010 r.
Materia造 do bioty porostów i grzybów naporostowych rezerwatu „Las Biela雟ki” w Warszawie
STRESZCZENIE
W pracy przedstawiono wyniki bada lichenologicznych prowadzonych w rezerwacie „Las Biela雟ki” w Warszawie w roku 2009. Odnotowano wyst瘼owanie 68 taksonów porostów i 4 gatunków grzybów naporostowych, w tym 1 郵uzowca. W鈔ód wyró積ionych gatunków porostów, 57 ros這 na korze drzew (najliczniej na konarach i ga喚ziach starych drzew li軼iastych), 24 na drewnie oraz 2 na antropogenicznych pod這瘸ch skalnych. Wyró積iona biota obejmuje dziewi耩 taksonów obj皻ych w Polsce ochron gatunkow (Evernia prunastri, Melanelixia fuliginosa, Melanohalea exasperatula, M. elegantula, Parmelia saxatilis, Parmelina tiliacea, Platismatia glauca, Pseudevernia furfuracea, Usnea hirta) oraz 14 gatunków zagro穎nych w skali kraju wymarciem (Bacidia rubella, Chaenotheca stemonea, C. trichialis, Evernia prunastri, Graphis scripta, Hypogymnia tubulosa, Melanohalea elegantula, Opegrapha vermicellifera, Parmelina tiliacea, Porina chlorotica, Opegrapha varia, Strangospora pinicola, Thelocarpon intermediellum, Usnea hirta). W pracy omówiono krótko dziewi耩 gatunków rzadkich lub zwykle przeoczanych w Polsce (Absconditella lignicola, Anisomeridium polypori, Bacidina sulphurella, Macentina abscondita, Opegrapha vermicellifera, Protoparmelia hypotremella, Scoliciosporum sarothamnii, Sphinctrina anglica, Thelocarpon intermediellum).
Dynamika naturalnych i zast瘼czych populacji dziewi耩si逝 pop這cholistnego Carlina onopordifolia BESSER
w latach 2005–2009
 
STRESZCZENIE
W鈔ód ro郵in rzadkich i zagro穎nych, reprezentowanych przez ma貫, izolowane populacje wa積ym gatunkiem jest dziewi耩si pop這cholistny Carlina onopordifolia. Jest to wieloletnia, monokarpiczna ro郵ina trwa豉, która rozmna瘸 si wy陰cznie z nasion, przy czym kwitnie i owocuje tylko jeden raz w ci庵u ca貫go pokolenia trwaj帷ego oko這 20 lat i po wydaniu nasion obumiera. Doda nale篡, 瞠 gatunek ten obficie zakwita i owocuje co 2 – 3 lata, wskutek czego liczebno嗆 populacji zale篡 od ilo軼i wykszta販onych i wysianych nasion. Dziewi耩si pop這cholistny jest gatunkiem o endemicznym typie zasi璕u, znanym w Polsce tylko z 7 naturalnych i 5 introdukowanych stanowisk, znajduj帷ych si w po逝dniowych i wschodnich regionach. Stanowiska naturalne utrzymuj si na Wy篡nie Ma這polskiej i Wy篡nie Lubelskiej, a zast瘼cze zlokalizowano na Wy篡nie Krakowsko-Cz瘰tochowskiej i Wy篡nie Ma這polskiej.
W pracy przedstawiono wyniki bada przeprowadzonych w latach 2005 – 2009 nad liczebno軼i i odnawianiem si Carlina onopordifolia na wszystkich znanych w Polsce stanowiskach. Mi璠zy innymi okre郵ono znaczenie owadów zapylaj帷ych w reprodukcji osobników. W pi璚iu okresach wegetacyjnych badano liczebno嗆 osobników p這nnych i kwitn帷ych oraz intensywno嗆 kwitnienia i owocowania ro郵in na stanowiskach naturalnych i zast瘼czych, jednak瞠 tylko w roku 2006 i 2008 stwierdzono bardzo obfite kwitnienie i owocowanie (najbogatszy by rok 2008). Najliczniejsze populacje wykszta販i造 si na trzech naturalnych stanowiskach: w rezerwacie „Wa造” (w 2008 r. by這 24 357 osobników, 鈔ednio 18 442 os. za lata 2006 – 2009), w rez. „Stawska Góra” (鈔. 4310 os.) oraz w Pi鎍zowie (鈔. 1634 os.). W roku 2008 na stanowiskach naturalnych zanotowano 陰cznie 35 159 osobników (鈔. 26 096) 陰cznie z 1547 ro郵inami kwitn帷ymi, tj. 4,4% (鈔. 715 os., tj. 2,74%).
Liczebno嗆 populacji na stanowiskach introdukowanych by豉 oszacowana na kilkadziesi徠 osobników. W 2008 r. po raz pierwszy stwierdzono 6 ro郵in kwitn帷ych w populacjach zast瘼czych licz帷ych 陰cznie 107 osobników (5,61%). Przeci皻ny udzia ro郵in kwitn帷ych w latach 2006 – 2009 we wszystkich populacjach wynosi 2,75%, ale w roku 2008 osi庵n掖 warto嗆 4,4%. Wyliczenia te, poparte równie danymi z literatury, pozwalaj okre郵i wiek jednego pokolenia na oko這 23 lata. Zag瘰zczenie ro郵in w populacjach naturalnych wynosi這 鈔ednio oko這 8 osobników na 1 m2 (2 – 28 os.). W strukturze wiekowej tych populacji zdecydowanie przewa瘸造 ro郵iny niedojrza貫 (immaturalne), których udzia wynosi 69 – 80%, podczas gdy ro郵iny m這dociane (juwenilne) uczestniczy造 w 5 – 24%, siewki tylko w 0,8 – 7,1%, a generatywne 0 – 13,9%. W 2008 r. na wszystkich stanowiskach stwierdzono 1553 ro郵iny kwitn帷e, które potencjalnie mog造 wyprodukowa oko這 330 tys. nasion zdolnych do kie趾owania. Ka盥ego roku zakwita這 przeci皻nie 720 ro郵in zdolnych wyda ponad 150 tys. nasion.
W porze kwitnienia Carlina onopordifolia (prze這m lipca i sierpnia), na wszystkich stanowiskach zaobserwowano 15 gatunków owadów zapylaj帷ych, w tym 10 gatunków motyli, 3 gat. trzmieli, pszczo喚 miodn i smuklika. Stanowi to oko這 30% wszystkich gatunków owadów zapylaj帷ych stwierdzonych w ca造m sezonie wegetacyjnym od wiosny do jesieni. Jednak瞠 tylko 8 gatunków odwiedza這 kwiatostany tej ro郵iny. By造 to: pszczo豉 miodna Apis mellifera, 5 gatunków motyli (Colias hyale, Pieris napi, Vanessa cardui, Inachis io, Mantitiola jurtina) oraz dwa trzmiele (Bombus terrestris i B. lucorum). Oprócz zapylaczy na kwiatostanach dziewi耩si逝 notowano przedstawicieli innych grup owadów jak chrz御zcze, ryjkowce z rodzaju Liparus oraz mrówki z rodzajów Formica i Myrmica, spotykane przewa積ie na uszkodzonych organach generatywnych.
Ciep這lubne 陰ki i murawy oceniane s jako bardzo cenne z punktu widzenia ich bogactwa gatunkowego i biocenotycznego, a tak瞠 ich roli jako biotopów licznych gatunków ro郵in i zwierz徠 charakterystycznych dla formacji stepowych. Zazwyczaj tworz one ma貫, izolowane populacje w przekszta販onym krajobrazie. Ochrona tego rodzaju ekosystemów ma dosy d逝gie tradycje, przy czym za najodpowiedniejsz metod uwa瘸no rezerwat przyrody. Jednak瞠 w aktualnej sieci rezerwatowej w Polsce, sk豉daj帷ej si z 1420 obiektów, zaledwie oko這 50 powo豉no jako rezerwaty stepowe lub florystyczne, s逝膨ce ochronie gatunków kserotermicznych, przy czym s to przewa積ie rezerwaty ma貫, zaledwie parohektarowe. Tego typu formacje ro郵inne z udzia貫m rzadkich gatunków stepowych wymagaj zintegrowanych metod dzia豉nia, uwzgl璠niaj帷ych ró積e formy ochrony. Rozwa瘸ne s trzy mo磧iwo軼i: utworzenie du瞠go (oko這 190 ha) rezerwatu stepowego „Góry Pi鎍zowskie” na Garbie Pi鎍zowskim; powi瘯szenie rezerwatu „Wa造” przez w陰czenie do niego s御iedniego ugoru z liczn populacj Carlina onopordifolia; utworzenie dwóch u篡tków ekologicznych „Góra Wa” i „Polana Golizna” w Mstowie ko這 Cz瘰tochowy, jako przysz造ch rezerwatów, chroni帷ych zast瘼cze populacje dziewi耩si逝 pop這cholistnego.
Materia造 do poznania chrz御zczy (Insecta: Coleoptera) torfowisk i m豉k Tatr Polskich
  
STRESZCZENIE
W latach 2006 – 2008 przeprowadzono badania faunistyczne nad chrz御zczami (Coleoptera) zasiedlaj帷ymi torfowiska i wi瘯sze m豉ki Tatr Polskich. Badaniami obj皻o 17 obszarów mokrade, zlokalizowanych zarówno w Tatrach Wysokich jak i Zachodnich w zasi璕u wysoko軼iowym od 890 do 1870 m n.p.m., a wi璚 od pi皻ra regla dolnego po pi皻ro halne. W ich rezultacie wykazano 179 gatunków reprezentuj帷ych 23 rodziny. Najliczniej reprezentowane by造 kusakowate (Staphylinidae) – 64 gatunki, biegaczowate (Carabidae) – 24 gatunki, ryjkowce (Apionidae, Curculionidae) – 18 oraz stonkowate (Chrysomelidae) – 16 gatunków. Stwierdzono szereg gatunków charakterystycznych dla torfowisk, tyrfobiontycznych i tyrfofilnych, takich jak Trechus amplicollis FAIRM., Hydroporus melanocephalus (MARSH.), Agabus congener (THUNB.), Crenitis punctatostriata LETZN., Eucnecosum brachypterum (GYLL.), Tachyporus transversalis GRAV., Atheta arctica (THOMS.), Cyphon kongsbergensis MUNST. i Donacia obscura GYLL. Wi瘯szo嗆 z nich by豉 jednocze郾ie wybitnymi walorami faunistycznymi dla omawianych 鈔odowisk. Stwierdzono ró積ice pomi璠zy zgrupowaniami chrz御zczy otwartych torfowisk wysokich i przej軼iowych, zadrzewionych fragmentów tych torfowisk oraz torfowisk niskich i eutroficznych m豉k. Otwarte torfowiska wysokie i przej軼iowe charakteryzowa造 si licznym wyst瘼owaniem Pterostichus diligens (STURM), Crenitis punctatostriata i Plateumaris sericea (L.); tylko tu stwierdzono rzadki gatunek tyrfobiontyczny Cyphon kongsbergensis. W鈔ód nieco bogatszej koleopterofauny zadrzewionych p豉tów tych 鈔odowisk dominowa造 tyrfofilny Trechus amplicollis oraz kilka gatunków kusaków z rodzaju Quedius, zw豉szcza Q. cincticollis KRAATZ i Q. collaris ERICHS. Na szczególn uwag zas逝guje odnalezienie rzadkiego i reliktowego Trechus montanellus GEMM. et HAR. w torfiastych 鈍ierczynach na Molkówce. Najbogatsze gatunkowo okaza造 si torfowiska niskie i 篡zne m豉ki, gdzie w warstwie 軼ió趾i i mchów licznie wyst瘼owa造 górski Trechus latus PUTZ., gatunki z rodzajów Stenus i Cyphon, natomiast w warstwie ro郵in runa – stonkowate i ryjkowce, w鈔ód których na wyró積ienie zas逝guj reliktowa Donacia obscura, Plateumaris consimilis (SCHRK.), Notaris aterrimus (HAMPE) i Limnobaris dolorosa (GOEZE). Na kwiatach 鈍ierz帳ka orz瘰ionego licznie pojawia造 si górski Eusphalerum alpinum (HEER) i borealno-górski Absidia schoenherri (DEJ.). Waloryzacja stanowisk badawczych wykaza豉, 瞠 najcenniejszymi obiektami ze wzgl璠u na koleopterofaun by造 mokrad豉 po這穎ne w reglowej i podnó穎wej cz窷ci Tatr, w tym torfowiska w obr瑿ie Doliny Suchej Wody (Toporowy Staw Wy積i, Wielka Pa雟zczycka M豉ka, Kotlinowy Wierch). Analiza preferencji ekologicznych stwierdzonych gatunków wykaza豉 przewag gatunków eurytopowych (prawie 58%), ale i znacz帷y udzia higrofilnych gatunków stenotopowych (25,6%), z których prawie jedn trzeci stanowi造 gatunki torfowiskowe. W鈔ód elementów zoogeograficznych zaznaczy豉 si niewielka przewaga gatunków górskich (21,7%), poza tym znaczny udzia posiada造 gatunki o szerokim zasi璕u: euro-syberyjskie, palearktyczne i holarktyczne (陰cznie prawie 50%). Omówiono 15 gatunków rzadko spotykanych w Polsce – poza niektórymi z wymienionych powy瞠j by造 to m.in. Omalium exiguum GYLL., Stenus carpathicus GANGLB., S. flavipalpis THOMS., Aloconota currax (KRAATZ) i Cyphon ruficeps TOURN. Wykazano znaczn liczb (40) gatunków dotychczas nienotowanych w polskiej cz窷ci Tatr, a wyst瘼owanie kolejnych 53 gatunków, ostatnio podawanych z Tatr w XIX wieku, zosta這 potwierdzone.
Wyst瘼owanie choroby uk豉du moczowo-p販iowego u 簑brów samców w bia這ruskiej cz窷ci Puszczy Bia這wieskiej

STRESZCZENIE
W pracy przedstawiono zmiany nasilenia wyst瘼owania choroby balanoposthitis u samców z wolno 篡j帷ej populacji 簑brów w bia這ruskiej cz窷ci Puszczy Bia這wieskiej. W latach 1980 – 2008 objawy choroby stwierdzono u 151 samców (w tym u 127 eliminowanych i u 24 pad造ch). 字edni roczny odsetek chorych samców obliczony w stosunku do liczby samców w populacji waha si od 0,9% do 14,8% (鈔ednio 5,4%). Je郵i uzna, 瞠 wykryte w latach 1966 – 1979 przypadki zapalenia moczowo-p販iowych organów samców s t sam chorob co balanoposthitis to liczba chorych samców wzros豉 do 162 osobników (134 eliminowanych i 28 pad造ch). Najcz窷ciej choruj m這de 2 – 3-letnie (30,1%) i dojrza貫 p販iowo 4 – 10-letnie samce (44,3% chorych). W dyskusji autor porównuje nasilenie wyst瘼owania choroby w bia這ruskiej i polskiej populacji w Puszczy Bia這wieskiej. Stwierdzono, 瞠 nasilenie choroby w obu populacjach by這 podobne w latach 1980 – 1997 z niektórymi wyj徠kami. Natomiast po 2000 r. takiej zgodno軼i nie ma. W populacji polskiej zaobserwowano nieznacznie wi瘯sz liczb chorych zwierz徠 ni w bia這ruskiej. W dalszej cz窷ci dyskusji autor rozwa瘸 przypuszczalne przyczyny wyst徙ienia choroby samców u 簑brów w Bia這ruskiej cz窷ci Puszczy Bia這wieskiej.
Obserwowane reakcje zwierz徠 na obecno嗆 ludzi i wytwory cywilizacji w polskich parkach narodowych

STRESZCZENIE
Wspó販zesna aktywno嗆 cz這wieka praktycznie nie pozostawia 瘸dnych przestrzeni, gdzie zwierz皻a mog造by 篡 w warunkach naturalnych, bez kontaktu z lud幟i. Nawet obszary chronione ze wzgl璠u na zachowane walory przyrodnicze, a do takich nale膨 równie parki narodowe, s terenami licznie odwiedzanymi przez ludzi. Adaptacje zwierz徠 do sta貫go kontaktu z cz這wiekiem lub wytworami cywilizacji mo積a podzieli na dwie kategorie – zmiany antropogenne polegaj帷e cz瘰to na modyfikacji zachowa oraz synantropizacj polegaj帷 na aktywnym osiedlaniu si w pobli簑 ludzi, zbli瘸nie si do osób i przyjmowanie pokarmu, a tak瞠 wykorzystywaniu dost瘼nych zasobów. Zjawiska te s dodatkowo stymulowane niew豉軼iwym zachowaniem ludzi, zarówno w miastach i osiedlach, jak równie na szlakach turystycznych. Adaptacje zwierz徠 do sta貫j obecno軼i ludzi stwierdzono w 19 z 23 polskich parków narodowych. Pierwsz reakcj – zmiany antropogenne, wykazuje 16 gatunków, a synantropizacj – 21, w鈔ód nich jest 15 gatunków ssaków i 22 gatunki ptaków. S to gatunki o bardzo ró積ych wymaganiach ekologicznych.
Istnieje pewna regionalizacja opisywanych zjawisk, np. du瞠 mewy korzystaj z kontaktów z cz這wiekiem w parkach nadmorskich, natomiast nied德iedzie w karpackich. Gatunkami o najszerszym spektrum s lis i dzik. Te trzy wymienione gatunki mog stanowi realne zagro瞠nie dla cz這wieka i zaliczone zosta造 do tzw. gatunków problemowych. Synantropizacja nied德iedzi obserwowana jest gównie w Tatrza雟kim Parku Narodowym, dziki wykazuj cechy synantropizacji w 5 parkach, a lisy a w 13. W przypadku dwóch ostatnich gatunków mo積a to wi您a z ich dynamicznym wzrostem liczebno軼i w Polsce.
Zagadnieniu reakcji zwierz徠 na kontakty z cz這wiekiem nie po鈍i璚ono do tej pory nale篡tej uwagi. Problemów tych nie uwzgl璠nia si np. w planach ochrony parków oraz nie ma wypracowanych jednolitych metod post瘼owania, obowi您uj帷ych na wszystkich obszarach chronionych.
Rola ma造ch zbiorników wodnych w ochronie bioró積orodno軼i

STRESZCZENIE
Ma貫 zbiorniki wodne to p造tkie zbiorniki o zró積icowanej powierzchni, sta貫 lub okresowe, naturalne lub utworzone przez cz這wieka. Przy swoich ma造ch rozmiarach odgrywaj zaskakuj帷o wa積 rol jako miejsca koncentracji bioró積orodno軼i w krajobrazie. Zamieszkuje je bardzo du瘸 liczba gatunków, licznie wyst瘼uj gatunki unikatowe, rzadkie i zagro穎ne. Wynika to z ró積orodno軼i siedlisk charakteryzuj帷ej ma貫 zbiorniki wodne oraz z panuj帷ych w nich ogólnie korzystnych warunków do 篡cia. Odpowiednia temperatura, zasobno嗆 w substancje od篡wcze i dop造w 鈍iat豉 sprzyjaj rozwojowi ro郵in, które stanowi istotny element 鈔odowiska 篡cia wielu zwierz徠. Ma貫 zbiorniki wodne cz瘰to s pozbawione ryb, co sprzyja rozwojowi populacji wielu gatunków bezkr璕owców oraz p豉zów. Procesy sukcesji zachodz w nich szybko, a kolejne stadia sukcesyjne s siedliskiem kolejnych zast瘼uj帷ych si nawzajem zgrupowa gatunków. Ponadto, ze wzgl璠u na rozproszenie ma造ch zbiorników wodnych w krajobrazie, na procesy kolonizacji kszta速uj帷e sk豉d gatunkowy ich zgrupowa znacz帷y wp造w maj czynniki przypadkowe. Stanowi one unikatowy rodzaj 鈔odowiska, wymagaj帷y ochrony ze wzgl璠u na w豉sn warto嗆 i specyfik. S jednak bardzo nara穎ne na niszczenie, likwidacj i degradacj. Gówne zagro瞠nia to osuszanie du篡ch obszarów dla celów rolnictwa i zabudowy, zasypywanie i za鄉iecanie, oraz zanieczyszczenia chemiczne, gównie pochodz帷e z rolnictwa. Ma貫 rozmiary sprawiaj, 瞠 w porównaniu z innymi rodzajami zbiorników wodnych s bardziej nara穎ne na niekorzystne zmiany. Z drugiej strony, w豉郾ie dlatego, 瞠 s ma貫 i maj ma貫 zlewnie, 豉twiej jest obj望 je skuteczn ochron. Zwa篡wszy na ogromn rol ma造ch zbiorników wodnych jako ostoi bioró積orodno軼i, ich ochrona jest jednym z najprostszych, najskuteczniejszych i najbardziej op豉calnych przedsi瞝zi耩 w ochronie przyrody.
NOTATKI FLORYSTYCZNE, FAUNISTYCZNE I MIKOBIOTYCZNE
Wyst瘼owanie u逝dki le郾ej Omphalodes scorpioides (HAENKE) SCHRANK w Ojcowskim Parku Narodowym

STRESZCZENIE
Omphalodes scorpioides nale篡 do rodziny Boraginaceae. Wyst瘼uje gównie na obszarze Europy wschodniej. W Polsce ro郾ie przede wszystkim w po逝dniowo-wschodniej cz窷ci kraju. Nale篡 do gatunków zamieszczonych na „Czerwonej li軼ie ro郵in naczyniowych w Polsce” z kategori E – gatunek wymieraj帷y, krytycznie zagro穎ny (ZARZYCKI, SZEL: 2006).
U逝dka le郾a jest ro郵in jednoroczn, kie趾uje jesieni a kwiaty pojawiaj si wiosn nast瘼nego roku. Monitoring rozmieszczenia tego gatunku na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego (DF48) prowadzony by wiosn 2009 roku. Jego populacja wyst瘼uje gównie w centralnej cz窷ci parku i liczy 734 osobników. 85% populacji ro郾ie w Dolinie S御powskiej. Obszar wyst瘼owania podzielono na 12 stanowisk, których pochodzenie uwa瘸 si za naturalne. Spo鈔ód podawanych wcze郾iej stanowisk tego gatunku pi耩 aktualnie nie uda這 si potwierdzi i mo積a uzna je za prawdopodobnie zanik貫. Odszukano natomiast dwa nowe stanowiska (Ryc. 1).
Okazy u逝dki le郾ej stwierdzono w zbiorowiskach: Alno–Ulmion, Tilio–Carpinetum stachyetosum i Tilio–Carpinetum typicum. Spo鈔ód wspó逕yst瘼uj帷ych na stanowiskach ro郵in, najliczniej wyst瘼owa造: Aegopodium podagraria, Ranunculus lanuginosus, Acer platanoides, Ficaria verna, Adoxa moschatellina, Padus avium.
W celu scharakteryzowania warunków siedliskowych w jakich wyst瘼uje u逝dka le郾a, obliczono 鈔ednie warto軼i liczb wska幡ikowych wed逝g ZARZYCKIEGO (1984) w tym wska幡iki klimatyczne: L – 鈍ietlny, T – termiczny, oraz wska幡iki edaficzne: W – wilgotno軼i, Tr – trofizmu gleby, R – kwasowo軼i, H – zawarto軼i materii organicznej i humusu w glebie. Omphalodes scorpioides ro郾ie w typowych dla siebie warunkach siedliskowych na stanowiskach pó-cienistych oraz zasobnych, 鈍ie篡ch lub wilgotnych glebach (Ryc. 2).
Prawie wszystkie stanowiska Omphalodes wyst瘼uj帷e na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego s zagro穎ne. Jednym z gównych zagro瞠 jest ich bezpo鈔ednie niszczenie przez turystów, poniewa stanowiska w wi瘯szo軼i zlokalizowane s wzd逝 szlaków turystycznych. Z kolei 43% ca貫j populacji jest silnie zagro穎na, poniewa wyst瘼uje w odleg這軼i mniejszej ni jeden metr od drogi lub szlaku, dlatego cz瘰to mo積a zaobserwowa stratowane i po豉mane okazy. 
 
  • Polish
  • English
home contact sitemap