NUMER 11

wiosna - lato 2005

W poprzednim numerze „Puszczyka” pisaliśmy, dlaczego nasi przodkowie nazwali rozległy las „puszczą” oraz po co i w jaki sposób nadawali nazwy różnym jej fragmentom. W tym numerze natomiast spróbujemy dociec, skąd wzięły się nazwy: „Białowieża” i „Puszcza Białowieska”.

Pochodzenie nazw „Białowieża” i „Puszcza Białowieska” nie jest do końca wyjaśnione. Różni autorzy na przestrzeni wieków wysunęli w tej sprawie szereg hipotez, z których jedne wydają się być bardziej prawdopodobne, inne mniej.

Nazwę „Białowieża” wymienił po raz pierwszy Jan Długosz w „Rocznikach czyli Kronikach sławnego Królestwa Polskiego”, napisanych w latach 1455-1480. Podaje on, że król Władysław Jagiełło w 1409 r. udał się z Kamieńca (Litewskiego) do „Białowieży za rzekę Lśnę (Leśną), gdzie przez osiem dni (był) zajęty polowaniem”. Później nazwa ta pojawiła się w różnych urzędowych pismach i korespondencji królewskiej. Co ciekawe, figuruje w nich forma zapisu „Białowieże”, „Białowież”, która daje podstawę do przypuszczeń, że rodowód nazwy można byłoby powiązać z jakąś białą wieżą lub nawet kilkoma wieżami. Właśnie ta hipoteza zdominowała wszystkie inne, lecz pomiędzy różnymi autorami nie ma zgodności,
o jakie wieże mogłoby chodzić.

Inni autorzy wysunęli przypuszczenie, że białe wieże mogły wieńczyć drewniany zameczek myśliwski królów polskich, w którym zatrzymywali się przyjeżdżając do Puszczy na polowania. Zameczek ów miałby być wystawiony w początkach XV w. w obecnym uroczysku Stara Białowieża. Niektórzy nie zawahali się sięgnąć dalej w głąb historii, twierdząc, że mogły istnieć w Puszczy Białowieskiej zameczki myśliwskie z białymi wieżami wystawione przez Giedymina, Kiejstuta czy innych książąt litewskich, do których należała wcześniej Puszcza.

Jeszcze inni wskazują na możliwość powstania nazwy Puszczy od wieży obronno-obserwacyjnej w Kamieńcu Litewskim (miejscowość położona obecnie na Białorusi), wzniesionej na polecenie księcia wołyńskiego Włodzimierza Wasilkowicza w 1276 r. Podobno w dawnych czasach ludność nazywała ją „białą”, to jest niezdobytą (wieża istnieje do dziś). Niektórzy autorzy zwracają także uwagę, że w Puszczy istniało więcej wież. Być może ich mnogość spowodowała, że główną miejscowość wewnątrz Puszczy nazywano początkowo „Białowieże”, a później nazwa ta przekształciła się w Białowieżę.

Z ciekawą hipotezą dotyczącą jeszcze jednej „białej wieży” wystąpił białostocki dziennikarz i historyk, Mikołaj Hajduk. Rodowód nazw miejscowości i Puszczy powiązał on z koczowniczym plemieniem Połowców. Jest wielce prawdopodobne, że część plemienia była w pewnym okresie osiedlona w Puszczy. Osady Połowców nazywano w owych czasach „wieżami”, zaś dawna stolica Połowców nazywała się Sarkel albo inaczej … Biała Wieża. Połowcy mogli więc nazwać nową osadę imieniem swej stolicy w dawnej ojczyźnie. Możliwe, że od tej właśnie Białej Wieży utworzono z czasem nazwę dla całej Puszczy.

Część autorów białoruskich zwraca szczególną uwagę na słowo „biały”, które jest szeroko rozpowszechnione na tym terenie. Niegdyś określenie „biały” oznaczało nie tylko kolor, ale również „wolność”, „niezależność”. Np. pod pojęciem „biali chłopi” rozumiano wolnych od świadczeń i powinności wobec państwa. Wiedząc, że w rejonie Puszczy znano i używano również słowa „wieś”, autorzy wysunęli hipotezę, iż nazwa kompleksu leśnego mogła powstać od osady Biała Wieś, przekształconej następnie w Białowież. Ta wersja pasowałaby do zapisu w dzienniku Adama Naruszewicza, w którym autor wspomniał o wizycie w Puszczy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1784 r., wymieniając miejscowość jako „Białą Wieś, czyli Białą Wieżę”.

To tylko kilka z hipotez pochodzenia nazw: „Białowieża” i „Puszcza Białowieska”. Czy słyszeliście też inne? A co mówią o tym Wasi rodzice i dziadkowie?

PB

* Czas ożywienia w przyrodzie

PUSZCZYKOWE

WIEŚCI

* Ile bocianów żyje w Polsce

* Po co tworzy się parki narodowe

* Park narodowy - kraina lasów
i jezior...

ABC

OBSERWATORA

PRZYRODY

* Nasze dęby

* Po co dzięciołom martwe drzewa

* Dziwaki wśród roślin

* Rysie - wędrujące koty

* UWAGA - wakacyjny konkurs

Z KUFERKA

BABUNI

LEGENDY,

GAWĘDY,

WIERSZE

* Od czego nazwę swą wzięła "Białowieża"

* Kącik literacki

RUSZ GŁOWĄ

Z GŁOWY MĄDREJ SOWY

PUSZCZYKOWA GALERIA

Napisz do "Puszczyka"

K s i ę g a   G o ś c i

zobacz księgę gości

dopisz się do księgi

Zapraszamy
do wpisywania się
do "Księgi gości"

Adres redakcji:

Białowieski Park Narodowy

Ośrodek Edukacji Przyrodniczej

17-230 Białowieża

Park Pałacowy 5

z dopiskiem "PUSZCZYK"

tel. (0 prefix 85) 68 12 756

Powrót do strony

Białowieskiego

Parku Narodowego