NUMER 9

LATO - JESIEŃ 2004

Na początku XX wieku w Puszczy Białowieskiej żyło stado żubrów liczące ponad siedemset zwierząt. Niestety historia nie była dla nich przychylna. Zarówno I wojna światowa, jak i nasilone kłusownictwo przyczyniły się do tego, że w 1919 roku z tego ogromnego stada nie pozostała ani jedna sztuka. Druga z żyjących wówczas na świecie populacji żubra, zamieszkująca mało dostępne góry Kaukazu w Rosji, została wybita kilka lat później. W ten sposób zginęły wszystkie zwierzęta tego gatunku żyjące na wolności. Na szczęście przetrwały żubry w ogrodach zoologicznych i zwierzyńcach kilku krajów europejskich.

Już wkrótce po wyginięciu żubrów w Puszczy Białowieskiej pojawiła się idea odrodzenia gatunku. W 1923 r., z inicjatywy polskiego przyrodnika Jana Sztolcmana, powstało Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Żubra. Jego celem była restytucja żubra, czyli przywrócenie przyrodzie gatunku zagrożonego wyginięciem na skutek zmian środowiska i znacznego wytępienia przez człowieka.
W jaki sposób chciano tego dokonać? Planowana restytucja obejmować miała dwa etapy. Pierwszy z nich to rozmnażanie żubrów w rezerwatach hodowlanych w oparciu o zachowane zwierzęta. W drugim etapie, po osiągnięciu pewnej liczebności, żubry miały wrócić na wolność do odpowiednich dla siebie lasów. Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Żubra utworzyło Księgę Rodowodową Żubrów czuwającą nad tym, aby do hodowli gatunku wchodziły wyłącznie żubry czystej krwi, a nie ich mieszańce z innymi gatunkami. Wśród zwierząt, które przetrwały w niewoli, oprócz krzyżówek żubra z bizonem, naliczono 54 żubry czystej krwi. Jednakże z różnych przyczyn większość
z nich nie nadawała się do rozmnażania i w rezultacie wszystkie żyjące na świecie żubry pochodzą zaledwie od 12 przodków! Oznacza to, że są one bardzo mocno ze sobą spokrewnione.

Polska odegrała ważną rolę w restytucji żubra. W 1929 r. do Białowieży przywieziono pierwsze zwierzęta. Umieszczono je w specjalnie przygotowanej zagrodzie, znajdującej się przy szosie z Hajnówki do Białowieży. Obecnie w tym miejscu, przy osadzie Zwierzyniec,  znajduje się rezerwat hodowlany żubrów BPN. Pierwszymi sprowadzonymi żubrami były byk Borusse oraz krowy Biserta i Biscaya, wywodzące się z hodowli w Niemczech i Szwecji. Później przywożono kolejne zwierzęta, m.in. z rezerwatu w Pszczynie sprowadzono byka o imieniu Plisch. Potomstwo Plischa stanowiło zaczątek pierwszego wolnego stada żubrów na świecie.

W wyniku powojennych zmian granic Puszcza Białowieska została rozdzielona na część polską
i białoruską, toteż utworzono tu niezależnie dwa wolne stada.

Drugi etap restytucji - hodowlę wolną w Puszczy Białowieskiej zapoczątkowano ponad pół wieku temu, w roku 1952. Jesienią po polskiej stronie puszczy wypuszczono na wolność dwa roczne byczki o imionach Pomruk i Popas. Wiosną następnego roku dołączyły do nich dwie żubrzyce Poręba
i Pojata z trzytygodniowym cielęciem Podarkiem. W początkowym okresie stado powiększało się poprzez wypuszczanie na wolność kolejnych żubrów. Do połowy lat 70-tych oswobodzono w tym celu łącznie 40 żubrów. W 1957 r. urodziło się na swobodzie pierwsze cielę i od tego momentu stado szybko zaczęło zwiększać swoją liczebność. 10 lat później liczyło już ponad 100 żubrów, a w 1971 r. przekroczyło liczbę 200 sztuk.

W 1953 roku, czyli rok później niż po stronie polskiej, wypuszczono na wolność pierwsze żubry
w części białoruskiej. Polskie i białoruskie stada nie kontaktowały się, gdyż żyły w bardzo odległych od siebie rejonach puszczy. Jedynie byki sporadycznie przekraczały granicę. W roku 1980 wzdłuż granicy państwowej po stronie wschodniej zbudowano płot, który do dziś uniemożliwia mieszanie się obu stad. Nie jest to obojętne, bowiem jak już wspomniano, żubry są silnie spokrewnione. Wymiana zwierząt pomiędzy tymi stadami, a więc wymiana genów, korzystnie wpłynęłaby na stan zdrowotny naszych i białoruskich żubrów.

Choć restytucja żubra w Puszczy Białowieskiej zakończyła się sukcesem i w jej polskiej części żyje dziś na wolności aż 350 sztuk tych zwierząt, to wciąż przyszłość tego gatunku nie jest pewna. To, czy żubry będą istnieć za kilkadziesiąt lat, zależy w dużej mierze od działań ludzi.

KD

* Zapowiedź jesieni

PUSZCZYKOWE

WIEŚCI

* Konkurs o żubrze rozstrzygnięty

* Jak ratowano żubry

* To warto przeczytać ...

* Jak żyje się bocianom w Polsce

ABC

OBSERWATORA

PRZYRODY

* Tajemnice rzęsorków

* Barwy, smaki i zapachy lata

* Paleta barw jesieni

Z KUFERKA

BABUNI

* Pocztówki z żubrem

* O żubrze w Zwierzyńcu

LEGENDY,

GAWĘDY,

WIERSZE

* Listy

* Polarka - oswojony żubr

* Nocny łowca

* Kącik literacki

RUSZ GŁOWĄ

Z GŁOWY MĄDREJ SOWY

PUSZCZYKOWA GALERIA

Napisz do "Puszczyka"

Księga Gości

w przygotowaniu

Adres redakcji:

Białowieski Park Narodowy

Ośrodek Edukacji Przyrodniczej

17-230 Białowieża

Park Pałacowy 5

z dopiskiem "PUSZCZYK"

tel. (0 prefix 85) 68 12 756

Powrót do strony

Białowieskiego

Parku Narodowego