W poprzednim numerze „Puszczyka” poznaliśmy bardzo interesujące „Legendy Lasu Ladzkiego”, jakie nadesłał nam Tomek Zabrocki. W sferze legend pozostajemy wciąż w gminie Czyże, gdyż chciałbym Wam opowiedzieć historię powstania nazwy wsi leżącej w tej gminie.

Wieś Morze, gdyż to o niej będzie mowa, powstała w XVI w. w okresie tzw. „pomiary włócznej”, o której pisaliśmy w „Puszczyku” nr 4, ale skąd się wzięła ta dziwna nazwa? Legenda wiąże to z pewnym zjawiskiem przyrodniczym, jakim są wędrówki ptaków, ale po kolei.

Dawno, dawno temu, wiosną i jesienią w pobliżu wsi, która nie miała jeszcze nazwy, tworzyły się na przyległych łąkach wielkie rozlewiska. Całe stada ptactwa wodnego, różne gatunki gęsi i kaczek, zatrzymywały się tam na odpoczynek i żerowisko.

Pewnego razu jeden z chłopców mieszkających we wsi w pobliżu znalazł bardzo dziwnego ptaka. Jeszcze nigdy w życiu nie widział nic podobnego. Było to ptaszysko sporych rozmiarów. Miało palce nóg spięte błoną pławną, zupełnie jak kaczka, jednak kaczką z całą pewnością nie było, chociażby ze względu na wąski, ostry dziób. Nogi wyrastały mu niemalże z ogona, przez co zupełnie nie nadawały się do chodzenia. Ptak mógł jedynie odpychać się nimi sunąc brzuchem po ziemi. Poza dziwnym wyglądem sprawiał wrażenie silnego i zupełnie zdrowego, jednak z jakichś przyczyn nie potrafił wzbić się w powietrze.

Znalezisko tak zaintrygowało chłopca, że postanowił pokazać dziwoląga mądremu starcowi, który mieszkał w ich wsi. Starzec obejrzał go dokładnie, pogładził w skupieniu swą długą, siwą brodę i oznajmił, że znaleziony przez chłopca skrzydlaty stwór, jest ptakiem morskim i wzbić się w powietrze potrafi jedynie z wody. Następnie polecił zdumionemu dziecku zanieść ptaka nad rozciągające się za wsią rozlewiska i puścić go na wodę. Chłopiec posłuchał rady starca i jakież było jego zdziwienie, gdy ptak, po wykonaniu na wodzie długiego rozbiegu, wzbił się w powietrze i odleciał.

Wieść o morskich ptakach odwiedzających rozlewiska wokół wsi rozniosła się po okolicy i wkrótce wieś zaczęto nazywać Morze.

Tyle mówi legenda, lecz ptaki, o których opowiada istnieją naprawdę i zwą się nurami. Obecnie nie gnieżdżą się na terenie naszego kraju. W okresie przelotów najłatwiej jest je spotkać na wybrzeżu, rzadziej w głębi lądu.

Wprawne oko obserwatora uzbrojonego w lornetkę na jesiennym niebie może dostrzec przelatujące wysoko nad naszą Puszczą lub terenami przyległymi duże ptaki z wyciągniętą mocno szyją i nogami. Nury nie potrafią wzbić się do lotu z płaskiego lądu, więc nie mogą zatrzymywać się u nas na odpoczynek, gdyż nie ma już dużych wiosennych i jesiennych rozlewisk w pobliżu Morza, ani też w innych częściach naszego regionu. Jedynym miejscem, gdzie przy odrobinie szczęścia możemy je spotkać na wodzie, jest zbiornik Siemianówka. Pojawiają się tam nury czarnoszyje i rdzawoszyje.

W zbiorach Muzeum Przyrodniczo - Leśnego Białowieskiego Parku
Narodowego znajdują się cztery okazy nurów pozyskane w okresie międzywojennym na terenie Puszczy Białowieskiej. Prawdopodobnie były to ptaki, które przypadkiem wylądowały na lądzie i nie były w stanie wzbić się do lotu. Niestety nie miały tyle szczęścia jak bohater naszej legendy.