NUMER 3

ZIMA - WIOSNA 2002

W czasie tegorocznych ferii zimowych, w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej Białowieskiego Parku Narodowego, odbyły się warsztaty dla młodzieży pod hasłem:
 ,,Zimą w parku”. Ich uczestnicy mogli zobaczyć, co dzieje się zimą w Parku Pałacowym i w Puszczy Białowieskiej. Zdobyli także wiadomości, które każdy z nich może wykorzystać do własnych obserwacji terenowych.

Na szczęście warsztaty nie były nauką jak w szkole, ale raczej inną, zorganizowaną i bardziej atrakcyjną formą spędzenia wolnego czasu. Zajęcia, w czasie których została przekazana wiedza przyrodnicza utrwalano zabawą.

Po prelekcji o ssakach Puszczy Białowieskiej uczestnicy warsztatów lepili figurki zwierząt z masy solnej. W czasie zajęć o ptakach,  zimujących w Parku Pałacowym wykonywali karty pocztowe z ich wizerunkami. Zajęcia dotyczące śladów i tropów zwierząt zakończyły się ich malowaniem na pamiątkowej koszulce, którą otrzymał każdy z uczestników warsztatów.

Ostatniego dnia odbyła się wyprawa do Ośrodka Edukacji Leśnej ,,Jagiellońskie”, gdzie po zajęciach dotyczących lasu, trzydniowe warsztaty zakończono pożegnalnym ogniskiem z kiełbaskami.

Oprócz pracowników Ośrodka Edukacji Przyrodniczej BPN zajęcia prowadzili też zaproszeni goście: Pani Krystyna Dackiewicz z Domu Dziecka w Białowieży, Pan Rafał Kowalczyk z Zakładu Badania Ssaków PAN w Białowieży oraz Pan Krzysztof  Zamojski z Nadleśnictwa Białowieża.

Chcielibyśmy podzielić się z Wami wiedzą zdobytą w czasie warsztatów. Uważamy, że szczególnie przydatne w czasie Waszych własnych obserwacji terenowych będą informacje, które zdobyliśmy podczas zajęć o tropach zwierząt. Zajęcia rozpoczęły się od wykładu z przeźroczami, z którego dowiedzieliśmy się, że o obecności zwierząt w terenie świadczą nie tylko ich tropy, ale także inne, pozostawione przez nie, ślady np.: kał, mocz, włosy, ślady żerowania. Po wykładzie wyruszyliśmy na wycieczkę do Obszaru Ochrony Ścisłej Białowieskiego Parku Narodowego, z nadzieją, że niektóre z nich uda się nam zobaczyć.

Na pierwsze ślady obecności zwierząt natrafiliśmy już w Parku Pałacowym! 

Były to odchody zająca i jelenia. Nauczyliśmy się je rozpoznawać i odróżniać od siebie.

Dowiedzieliśmy się, że zimą obecność zająca można poznać po charakterystycznych odchodach,  które pozostawia w miejscach, w których żerował. Jego kał ma kształt okrągłych, lekko spłaszczonych, luźnych i twardych bobków, wielkości od 12 do 18 mm i jest barwy ciemnobrunatnej. Wyschnięte bobki są jasnobrązowe. Zimą kał zająca jest jaśniejszy, mniejszy i bardziej twardy niż latem. Czy wiecie dlaczego tak jest? Dzieje się tak dlatego, że zimą pokarm zająca jest suchy (suche rośliny), natomiast latem jest bogatszy w wodę.

Odchody jelenia są większe od odchodów zająca i różnią się od nich kształtem. Odchody samca jelenia są walcowate, z jednej strony spiczaste, z drugiej wklęsłe. Kształtem przypominają małe granaty, a gdy są świeże błyszczą się i mają ciemnobrązową barwę. Długość bobka wynosi od 20 do 25 mm. Latem bobki są mniejsze i przylegają do siebie, tworząc duży stos o miękkiej konsystencji. Odchody samicy jelenia (łani) są mniejsze niż samca (byka). Jeden ich koniec jest spiczasty, a drugi zaokrąglony, nie zaś wklęsły jak u samca (byka). Po wielkości i kształcie odchodów jelenia możemy więc poznać płeć osobnika, który je zostawił.

Na Polanie Białowieskiej obserwowaliśmy inne ślady obecności zająca i jelenia.

Były to ślady ich żerowania: drzewka ogryzione z kory i nadgryzione gałązki .

Zimą, kiedy trudno jest zdobyć inny pokarm, zarówno zające jak i jelenie często żywią się korą i gałązkami drzew i krzewów. W czasie zajęć dowiedzieliśmy się, że jeśli kora drzewa jest ogryziona nisko, na wysokości ok.30cm od ziemi i widać na niej wycięte, podwójne ślady zębów to możemy być pewni, że ogryzł ją zając. Jeleń ogryza korę drzew znacznie wyżej niż zając tj. na wysokości swojej głowy, a ślady jego zębów na korze są znacznie szersze niż ślady zębów zająca. Jeleń podważa korę dolnymi zębami i silnie pociągając ją do góry odrywa jej cienkie, podwójne płaty. Jest to tzw. ,,spałowanie''.  W wyniku tego na pniu drzewa pozostaje ich ślad w postaci dwóch linii o szerokości 0,5m.

Innymi śladami obecności jelenia, które zaobserwowaliśmy w terenie były ogryzione pędy o charakterystycznej częściowo gładkiej, a częściowo postrzępionej powierzchni. Tak wyglądają pędy,  które  jelenie ogryzają ucinając je najpierw do połowy siekaczami, a drugą połowę odłamując.  Jelenie mogą też odrywać pędy za pomocą zębów trzonowych. Jako ślad ich żerowania pozostaje wówczas poszarpany i zmiażdżony kikut gałęzi.

Zające ścinają gałęzie na skos, a powierzchnia złamanej przez nie gałęzi jest gładka.

W Obszarze Ochrony Ścisłej oglądaliśmy szyszki świerkowe ogryzione przez wiewiórki i dzięcioły.

Szyszki drzew iglastych dostarczają ptakom i ssakom nasiona, które zawierają wiele pożywnych składników odżywczych. Jednakże każdy ssak, każdy ptak, który odżywia się nasionami wydobywa je z szyszek w inny sposób. Wiewiórka ogryza z  niej wszystkie łuski, rozpoczynając od podstawy szyszki. Łuski następnie rozłupuje i wydobywa z nich nasiona. Po uczcie wiewiórki z szyszki zostaje tylko ,,trzpień’’ –  czyli jej oś z resztkami wystrzępionych łusek i nienaruszonym czubkiem. Dzięcioł wydobywając nasiona z łusek miażdży każdą z nich dziobem. Ogryzione przez niego szyszki są dlatego mocno postrzępione a łuski powyginane na wszystkie strony i od połowy rozłupane.

Ciekawostką była dla nas ,,kuźnia dzięcioła dużego’, czyli miejsce na drzewie, w którym dzięcioł wtyka szyszkę w szczelinę kory, a następnie wydobywa z niej nasiona.

W lesie Pan Rafał pokazał nam też norę.

Nora była strasznie duża, miała kilka wejść i  mogła mieć ponad 10 m.  długości i nawet 3 m. głębokości. Dowiedzieliśmy się, że tak wygląd nora borsuka. Borsuk - to zwierzątko, które podobnie jak kuna czy tchórz, należy do rodziny łasicowatych. Buduje on swoje nory w lasach, na pagórkach. Mieszkanko borsuka można poznać po panującej dookoła niego czystości. Nigdy nie znajdziecie koło niego resztek po upolowanych zdobyczach.

Kiedy wracaliśmy z lasu, na Polanie Białowieskiej, pod świerkiem Pan Rafał znalazł wypluwki.

Były to dwie wypluwki dzieżby srokosza i jedna wypluwka orlika krzykliwego.

Co to są wypluwki zapytacie napewno? Wypluwki są to resztki niestrawionego pokarmu: ptaków drapieżnych, sów i bocianów, które gromadzą się w ich żołądkach, są formowane w kulki a następnie zwracane. Wypluwki zawierają: pióra, sierść, kości pazury oraz kawałki chitynowych skorupek owadów.  U różnych gatunków ptaków wypluwki wyglądają trochę inaczej.  Abyście mogli je sobie łatwiej wyobrazić dodajemy rysunek wypluwki puszczyka.

Jak więc mogliście się przekonać w czasie zajęć o tropach, nie tylko pogłębiliśmy naszą wiedzę o zwierzętach żyjących w parku i w lesie, ale także widzieliśmy wiele ciekawych, nieznanych nam dotąd rzeczy. Chcielibyśmy zachęcić Was do przyjrzenia się śladom i tropom zwierząt, które być może nie raz znajdziecie w czasie spaceru po najbliższej okolicy. Swoje obserwacje opiszcie na kartkach i przyślijcie na adres  Redakcji ,,Puszczyka''. Wszystkie je przeczytamy, a najciekawsze z nich opublikujemy w Naszej Gazetce.

Swoimi wrażeniami z zimowych warsztatów oraz zdobytą w ich czasie wiedzą podzielili się z Wami: Łukasz Ławrysz, Marta Kudlewska, Angelika Arasim, Natalia Szlachciuk, Agnieszka Wiącek, Marta Tichończuk i Adam Przestrzelski - uczniowie Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Białowieży oraz Monika Kurzawa i Grażyna Kowalczyk - pracownicy Ośrodka Edukacji Przyrodniczej BPN

* W Puszczyku na zimowo, a w przyrodzie wiosennie

PUSZCZYKOWE

WIEŚCI

* Konferencja z okazji urodzin

* Zimowe warsztaty

* Jak chroniono Puszczę Białowieską?

ABC

OBSERWATORA

PRZYRODY

* Zimowe zwyczaje zwierząt

LEGENDY,

GAWĘDY,

WIERSZE

Z GŁOWY MĄDREJ SOWY

PUSZCZYKOWA GALERIA

Napisz do "Puszczyka"

Adres redakcji:

Białowieski Park Narodowy

Ośrodek Edukacji Przyrodniczej

17-230 Białowieża

Park Pałacowy 5

z dopiskiem "PUSZCZYK"

tel. (0 prefix 85) 68 12 756

Powrót do strony

Białowieskiego

Parku Narodowego