Już na początku ubiegłego wieku badacz żubra w Puszczy Białowieskiej – Konrad Wróblewski podglądając żerującego żubra tak o nim napisał: „…zajada sobie …żubrówkę – zbierając chętnie także inne trawy…”. Wiadomo już od dawna, co wynika również z cytatu, że żubrówka nie jest wyłącznym pożywieniem żubrów, a zjadana jest na wiosnę przypadkowo z innymi, wczesnymi trawami i roślinami zielnymi. Żubry, tak jak bydło domowe uwielbiają miękkie, soczyste trawy. Zaczynają się nimi odżywiać w miejscach, gdzie najwcześniej stopił się śnieg, rezygnując z zimowej diety drzewiastej (pędów, kory drzew, itd.).

Żubrówka zbyt krótko występuje w przyrodzie, by być istotnym elementem w całorocznym jadłospisie tego zwierzęcia. Pierwsze młode i najsmaczniejsze liście pojawiają się w kwietniu, przez maj trawa rośnie na wysokość i wytwarza źdźbła kwiatowe, które po przekwitnięciu w czerwcu, powoli zasychają. „Odstraszający” może być dla żubra smak i zapach tej trawy. Zjawisko bardzo podobne występuje u dzika, który buchtując w poszukiwaniu pokarmu w lasach mieszanych omija miejsca, gdzie rośnie aromatyczny czosnek niedźwiedzi.

Być może powiązań między żubrem a trawą żubrówką należy szukać w zapachu żubrzej sierści, która ma dość silny aromat zbliżony do piżma (piżmo – to substancja o przenikliwej woni wytwarzana przez brzuszny gruczoł podskórny niektórych zwierząt, np.: piżmowca, piżmaka, bobra, skunksa). Prawdopodobnie w wyobrażeniu człowieka zapach żubra zbliżony jest do zapachu trawy żubrówki i z nią kojarzony.

Niewielu z nas wie, że żubrówka - to nazwa ludowa, pod którą ukrywają się dwa właściwe gatunki traw zawierające kumarynę: turówka wonna i turówka leśna. Obie turówki – to trawy o wysokości od 40 do 60 cm, o rozpierzchłej wiesze, rosnące w luźnych kępkach (turówka leśna) i zwartych płatach (turówka wonna). Różnią się one budową kłosków w kwiatostanie. Kwitną od kwietnia do czerwca, a zimują w postaci podziemnych kłączy, z których rozpoczynają rozwój wczesną wiosną.

Oba gatunki są jeszcze liczne w Puszczy Białowieskiej, w borach (turówka leśna) i na wilgotnych łąkach (turówka wonna), ale coraz rzadsze i objęte ochroną częściową na terenie całej Polski. Żubrówka, a właściwie obie turówki, od dawna wykorzystywane są jako dodatek zapachowy do perfum i kremów w przemyśle kosmetycznym, smakowy przy produkcji wódek i likierów, a ze względu na właściwości lecznicze do wyrobu leków. Wskazane jest zakładanie specjalnych upraw, by nie niszczyć traw dziko rosnących.

Rośliny te, obok nazw botanicznych, mają wiele określeń ludowych: turówka wonna - żubrówka, żubrowa trawa, turówka, trawa wonna, tomkownica żubrówka; turówka leśna – żubrówka, turza trawa, tuzia trawa.

W niektórych regionach Europy trawy te poświęcone są Matce Bożej, gdyż w tłumaczeniu z łaciny Hierochloë (turówka) oznacza – świętą trawę. Turówka wonna rośnie dziko poza Polską także w Ameryce Północnej, gdzie ma nazwę angielską „sweet grass” – słodkiej trawy i dawniej była używana przez Indian (m.in. Czejenów), jako kadzidło do oczyszczenia w ceremoniach religijnych.

JB

..........................................................