Wędrując po Puszczy zimą lub wczesną wiosną możemy spotkać drzewa, których pnie ogryzione są przez jelenie i żubry. Zwierzęta te potrafią zgryzać nawet grubą, spękaną korę, gdyż zawiera ona składniki pokarmowe, potrzebne im do przetrwania trudnego okresu. Po takiej uczcie drzewa te można zauważyć z daleka. Ich pień, od ziemi do wysokości ok. 1,5 m, „świeci”
z dala żółto – pomarańczową barwą drewna i resztek kory, wyróżniając się spośród szaro-zielono-brązowego tła lasu. Tymi drzewami bardzo często są wiązy.

Na pniach wiązów możemy często zobaczyć listwy mrozowe. Powstają one zimą, podczas mroźnych, słonecznych dni. Kiedy w dzień mocno świeci słońce, rozgrzewa ono pień drzewa nawet do kilkunastu stopni Celsjusza, powodując zwiększenie się jego objętości. Po zachodzie słońca temperatura kory może obniżać się w tempie kilku stopni Celsjusza na godzinę. Wówczas zewnętrzne warstwy pnia kurczą się, podczas gdy wewnętrzne nadal są powiększone. Powstające w pniu, w wyniku różnic temperatur, naprężenia są tak duże, że z trzaskiem pęka on wzdłuż. Wiosną drzewo próbuje zabliźnić ranę, ale przy następnej zimie sytuacja może się powtórzyć i w miejscu pęknięcia powstaje listwowata, podłużna narośl.

Wiązy bardzo często porażane są przez grafiozę, zwaną również holenderską chorobą wiązów. Pomimo tego w puszczy spotkać można jeszcze ich sędziwe okazy. Stosunkowo częstym gatunkiem jest wiąz górski. Występuje w grądach (żyznych lasach liściastych). Ma duże, z wierzchu ciemnozielone, szorstkie liście, często o trzech trójkątnych wierzchołkach. Największe wiązy górskie dorastają do 38 m wysokości i 1,5 m pierśnicy, czyli średnicy pnia na wysokości 1,3 m - piersi dorosłego człowieka.

Najrzadszym gatunkiem wiązów, występującym również w grądach, jest wiąz szypułkowy. Liście jego są niesymetryczne, z wierzchu gładkie, spodem miękko owłosione. Wiąz szypułkowy ma w dolnej części pnia, tuż przy ziemi, deskowate, ustawione na sztorc przypory, fachowo zwane nabiegami korzeniowymi, po których można go bez trudu rozpoznać. Przypominają one olbrzymie przypory wielkich drzew tropikalnych. Z pnia pokrytego brązowo – szarą korą często wyrastają drobne gałązki. Wiązy szypułkowe dorastają niewiele ponad 1 m grubości i 35 m wysokości.

Nad leśnymi strumieniami i małymi rzeczkami, na glebach mineralnych, wykształcają się lasy łęgowe. Spotkać w nich można wiąz pospolity, najmniejszy spośród trzech gatunków wiązów występujących w Puszczy. Dorasta on tylko do 1 m grubości i rzadko do 30 m wysokości. Liście wiązu pospolitego są skórzaste, błyszczące, gładkie, od spodu delikatnie owłosione. Okaleczone pnie i gałęzie tego gatunku pokrywają się grubą warstwą tkanki korkowej, występującej na gałązkach w formie listew. Podobnie jak jego bracia, dziesiątkowany jest przez grafiozę i zwierzynę ogryzającą korę.

Wszystkie wiązy kwitną bardzo wcześnie, już w marcu. Owoce, obłonione orzeszki, przyczepione pęczkami do gałęzi, dojrzewają po rozwinięciu liści. Na przełomie maja i czerwca wiatr roznosi je po okolicy.

Drewno wiązów jest ciężkie, twarde i trwałe. Po dzień dzisiejszy, najczęściej spotykanym przedmiotem wykonanym z wiązu jest „duha” – pałąk w zaprzęgu końskim, łączący obie hołoble nad grzbietem zwierzęcia.

AK